maandag 18 april 2022

‘Vrijheid moet beter bewapend zijn dan tirannie’

Opgeven lijkt geen optie voor de Oekraïners; ze vechten voor hun land, hun vrijheid en hun onafhankelijkheid, tegen een buurland dat hun nationale identiteit en hun recht op een eigen staat niet wil erkennen. (Dat doet me ook denken aan een ander land, in 1948.)

 


Volgens NAVO topman Stoltenberg kan Ruslands oorlog tegen Oekraïne nog maanden of zelfs jaren duren. Het Pentagon sprak over eind van het jaar. Ook andere deskundigen vrezen dat het nog lang kan duren. De Russen bereiden zich de laatste weken voor op een nieuw, groot offensief in de Donbas nadat ze in het noorden met zware verliezen zijn afgedropen. Het Westen levert snel zwaardere wapens en kondigt nieuwe sancties aan, nu blijkt dat Rusland de meest gruwelijke oorlogsmisdaden heeft gepleegd in gebieden die ze onder hun controle hadden, waaronder het systematisch verkrachten van vrouwen. Poetin is er alles aan gelegen de bevolking te terroriseren, te demoraliseren en het land kapot te maken. De sancties hebben tot nu toe niet het gewenste resultaat, in tegenstelling tot de wapenleveranties die meer effect sorteren. Alleen een totale energieboycot zou Rusland op korte termijn zo hard kunnen raken dat dit wel snel effect kan hebben.

Concessies?

Deskundigen en opiniemakers verschillen van mening over de vraag wat nu het verstandigst is om te doen. Enerzijds willen we Oekraïne steunen in deze wrede oorlog, anderzijds vinden sommigen dat we een onaanvaardbaar risico nemen als we te zware wapens sturen, teveel wapens sturen (want dit zou onszelf verzwakken daar we zelf minder overhouden) of onze eigen economie met nog verdergaande sancties zouden schaden. Mensen als Wierd Duk en Rob de Wijk pleiten ervoor om tegemoet te komen aan Russische eisen ofwel Zelenski daartoe aan te zetten.

Duk sprak op Vandaag Inside vorige week zelfs over de splitsing van Oekraïne, met als argument dat het land toch geen toekomst heeft. Het idee dat Oekraïne moet winnen -zoals de Amerikanen willen- zou gevaarlijk zijn omdat het de oorlog verlengt en tot meer burgerslachtoffers leidt. Een snelle wapenstilstand met concessies aan de Russen zou het best haalbare zijn.

De Wijk vindt dat we teveel aan wensdenken doen en wijst op andere conflicthaarden, zoals Syrië waar Westerse inmenging en steun aan de rebellen niet tot de gewenste resultaten leidde. Hij ziet daarmee echter een cruciaal verschil over het hoofd: Oekraïne is een redelijk functionerende democratie, redelijk welvarend ook en op weg een meer Westers georiënteerd land te worden. Er zit een democratisch gekozen president die grote steun van het volk geniet en in bijna alle regio’s een meerderheid van de stemmen had.

Het idee een land op te delen zoals Duk bepleit kan werken wanneer er sprake is van twee volken die elkaar naar het leven staan. Dat is in Oekraïne niet het geval, zelfs de Russischtaligen staan in meerderheid achter hun land en niet achter Rusland (en stemden ook in meerderheid voor Zelenski). Alleen in het gebied dat al in handen van de rebellen was staat men schijnbaar achter de Russen (mede omdat er veel mensen zijn weggevlucht).

Daarnaast beweert o.a. Wierd Duk dat het in feite een oorlog is tussen Rusland en Amerika, die toevallig op Oekraïens grondgebied wordt uitgevochten. Ook wordt beweerd dat Oekraïne zich niet aan de Minsk Akkoorden heeft gehouden (Dat deed géén van de partijen). En het Westen zou Rusland hebben geprovoceerd, waarvan Oekraïne nu het slachtoffer is.

Zuiveren

Het is zeer de vraag of concessies aan de Russen tot vrede zullen leiden. Iedere Oekraïner die onder Russisch gezag eindigt wacht een duistere toekomst. Wat Russische soldaten hebben aangericht in de gebieden die zij hadden bezet, is geen exces maar past in de propaganda van de Russische staatsmedia over de Oekraïners. Uit verschillende uitspraken en publicaties blijkt dat Rusland heel Oekraïne zou willen ‘zuiveren’ van zogenaamde nazi’s. Men wil de inwoners vermoorden dan wel heropvoeden tot Russisch gezinde burgers. Hella Rottenberg schreef bijvoorbeeld op ‘Raam op Rusland’:

“Toen de Oekraïners hun ‘bevrijders’ niet met bloemen verwelkomden, maar opwachtten met wapens en molotov-cocktails, trokken Russen de conclusie dat het nazisme dieper geworteld zat dan ze dachten, meent Grigori Joedin. Volgens hem ziet het Russische leger het als zijn taak Oekraïne te zuiveren van de nazi’s en iedereen die zich verzet ís vanzelf een nazi. Hij vreest daarom dat de oorlogsmisdaden die in het dorp Boetsja en elders waar de Russen zich hebben teruggetrokken ontdekt zijn, geen excessen zijn, maar horen bij het doel van ‘denazificatie’. Tegen het ultieme kwaad zijn immers alle middelen geoorloofd.

“Toen een Russische militair werd gefilmd bij een gedode Oekraïner, zei hij dat hij het onafgemaakte werk van de Tweede Wereldoorlog voltooide. Een ooggetuige uit de plaats Boetsja vertelde dat Russische soldaten al meteen op zoek gingen naar Oekraïners die hadden gevochten in de Donbas en naar mannen met ‘foute’ tatoeages, waaronder ook het nationale wapen van Oekraïne. Zij werden zonder pardon geëxecuteerd.”

Rottenberg verwijst naar een recent Russich opiniestuk van het staatspersbureau RIA-Novosti :

“In Oekraïne is geen sprake van ‘een goed volk met een slechte regering’, stelt Timofej Sergejtsev. De meerderheid van de bevolking, schrijft hij, is in een nazistische ideologie meegesleurd. Dat is volgens de schrijver al 30 jaar aan de gang, sinds het Oekraïense nationalisme legaal werd. De uittreding uit de Sovjet-Unie en de onafhankelijkheid leidden vanzelf naar het nazisme. De Russen moeten zich het dodelijk gevaar van een onafhankelijk Oekraïne realiseren, want ‘het Oekranazisme is een grotere bedreiging voor de wereld en Rusland dan het Duitse nazisme van de Hitler-versie’.

“Sergejtsev somt vervolgens op welke maatregelen Rusland moet nemen om Oekraïne te zuiveren. Liquidatie van de ideologen van het Oekraïense nationalisme, c.q. nazisme. Ontbinding van alle gewapende eenheden, inclusief het reguliere leger. Massale zuivering en berechting van nazi-misdadigers en actieve medestanders, een nieuw ‘Neurenberg-tribunaal’. Dwangarbeid voor medeplichtigen. Installatie en opbouw van een gezuiverd bestuur, politie en leger. Heropvoeding van de bevolking via informatie en scholing onder toezicht van Rusland. Voor onverbeterlijke Ruslandhaters wordt een stuk west-Oekraïne gereserveerd dat ontwapend blijft. Als zij de grens niet respecteren, zal dat deel later bij ‘de Russische beschaving, die van nature antifascistisch is’ worden getrokken. De auteur schat dat het 25 jaar zal duren voordat Oekraïne ‘gedeoekraïniseerd’ zal zijn.”

In een fragment op de Russische staats-tv wordt uitgelegd dat Poetins doel is “het uitwissen van het idéé van Oekraïens zijn. Eén van de Russische volken werd verteld dat het niet Russisch is en het Rusland moet haten en bestrijden”, dat de term Oekraïner (‘grenslander’) in zichzelf beledigend is, en dat dit idee totaal moet worden uitgewist, wat nog een lange tijd zal kosten; “maar voordat we beginnen met [het idee Oekraïens te zijn] uit te roeien en voordat zij zich beginnen te realiseren dat ze moeten worden onderwezen (heropgevoed) om een ander leven te leiden, moeten ze eerst overtuigend worden verslagen”.

Dacht ik aanvankelijk dat Zelenski het soms overdrijft waar hij over genocide praat, en vond ik de vergelijking met de Holocaust die hij bij zijn toespraak voor de Knesset maakte nogal ongepast, inmiddels weet ik het niet meer zo zeker. In de Russische propaganda zijn alle Oekraïners die zich verzetten per definitie nazi’s die vernietigd mogen worden, en de overgeblevenen moeten worden heropgevoed. Poetin wil ze wellicht niet systematisch uitroeien, en houdt er ook niet de idiote rassentheorieën zoals de nazi’s hadden op na, maar het land mag er niet meer zijn, het volk mag er niet meer zijn als volk, en de mensen moeten worden onderworpen aan Rusland totdat ze totaal geassimileerd zijn als Rus.

Parallel met Israel

Dit lijkt vergelijkbaar met wat een aantal Arabische landen en Iran met de Joden in Israel wilden doen: de zionisten uitmoorden, laten leven wie Israel en het zionisme afzweert en zich schikt naar islamitische/Arabische overheersing. De vergelijking met Israel dringt zich vaker op: de onderschatting door Rusland van het Oekraïense verzet en vastberadenheid, net zoals de Arabieren in 1948 deden tegenover de zionisten. Het feit dat de Oekraïners zich met de rug tegen de muur voelen staan en er simpelweg geen andere optie is dan vechten voor hun land, vrijheid en onafhankelijkheid. De betere organisatie en coördinatie van hun leger, waardoor ze standhouden tegenover een schijnbare overmacht. En ook het feit dat tegenstanders Israel voorstelden als een imperialistisch project dat vooral door de Amerikanen en het Westen werd gesteund om de Arabische wereld te verzwakken, precies zoals Duk (in navolging van Russische propaganda) zegt over Oekraïne. Een belangrijk verschil met Israels onafhankelijkheidsoorlog was dat Israel nauwelijks Westerse wapens kreeg; vanwege een wapenembargo waren beide partijen veel slechter bewapend.

Wapens leveren

Sommigen waarschuwen dat de wapenleveranties aan Oekraïne voor Rusland ‘een provocatie’ zijn en tot ‘escalatie’ zullen leiden. Het Westen heeft voor de Russische inval wel degelijk geprobeerd te de-escaleren en met Rusland te praten, en ook na de invasie spraken leiders van diverse landen meermaals met Poetin. Het is inmiddels duidelijk dat praten Rusland niet van zijn doelen kan afbrengen, en dat het niet bereid is tot enig compromis totdat het die heeft bereikt, of wanneer het duidelijk is dat het die militair gezien niet kan behalen. Die doelen gaan daarbij dus veel verder dan het veroveren van de Donbas. Als dat lukt zal men zeker alsnog proberen meer in te pikken.

Het enige wat Poetin op dit moment lijkt te kunnen stoppen zijn te zware militaire verliezen en/of het leeg raken van zijn oorlogskas door een totale energieboycot. Ook wat dit betreft dringt de vergelijking met Israel zich bij me op: vrede kan met sommige landen alleen werken vanuit een positie van kracht en niet vanuit zwakte. Wanneer je vijand je land en volk wil uitwissen, wanneer alle burgers worden ontmenselijkt en als nazi’s en dus legitieme doelwitten neergezet, en wanneer die vijand daadwerkelijk mensen bij bosjes afslacht, dan kun je beter zorgen dat je goed bewapend bent. “Freedom must be armed better than tiranny”, zei Zelenski, waarop zijn zoveelste oproep om meer en zwaardere wapens volgde. Een groot verschil is uiteraard dat Rusland kernwapens heeft en dat er volgens sommigen een reëel risico is dat Poetin bereid is die in te zetten als hij meer en zwaardere verliezen zou leiden in Oekraïne. Het is wat dat betreft bijzonder wrang dat juist Oekraïne zijn kernwapens opgaf in 1994 in ruil voor veiligheidsgaranties van diezelfde Russen.

Meer wapensteun door het Westen is cruciaal voor Oekraïne. Argumenten dat onze depots leeg raken zijn onjuist en gevaarlijk: tot nu toe heeft men Oekraïne vooral verouderd en overtollig materiaal gestuurd, en ook een deel van de aanstaande leveringen van de VS bestaan uit spullen die bijvoorbeeld voor Afghanistan bestemd waren en dus niet uit de eigen voorraad komen. Als de oorlog nog lang duurt kan dat uiteraard veranderen, en daarom wordt in de VS gewerkt aan verhogen van de productie.

Ook voor onze veiligheid is het cruciaal dat Oekraïne standhoudt en zelfs wint. Wanneer het Poetin duidelijk wordt dat hij zijn doelen niet kan halen, zal hij in plaats van nog meer verliezen te lijden met een bestand moeten instemmen (het helpt daarbij natuurlijk wel als hij ‘met iets thuis kan komen’ maar gezien de totale controle over de media kan hij van een kleinigheid een overwinning maken). En omgekeerd, hoe meer terrein Oekraïne zou verliezen, hoe meer vreselijke slachtingen, verkrachtingen en gedwongen deportaties de Russen in de bezette gebieden kunnen uitvoeren. Er zouden nu al meer dan 100.000 mensen zijn gedeporteerd.

Oorlogskas

Mensen die van mening zijn dat Oekraïne nu snel zijn ‘moment’ moet pakken, niet overmoedig moet worden, zijn verlies moet nemen en blij mag zijn als het het merendeel van zijn grondgebied kan behouden, hebben een naïef beeld van de Russen en hun doelen. Doelen die aan de nazi’s doen denken en niet passen bij een rationele benadering (Ook de kerk speelt een rol in de visie van Poetin, maar dat voert hier te ver) en compromisbereidheid. Daarnaast hebben ze ook een vertekend beeld van Oekraïne, en hoe diep de vastberadenheid en overtuiging zit om hun land tot het laatst te verdedigen.

Het succes van de Oekraïners hangt naast hun enorme strijdlust ook af van de spullen die men heeft en van de oorlogskas van Poetin. Laten we zo snel mogelijk stoppen die te vullen (per dag gaat er zo’n 35 miljoen van Nederland naar Rusland, wat direct gebruikt kan worden voor Ruslands oorlog). We hadden eigenlijk in 2014 of zelfs eerder kunnen beginnen met onafhankelijk worden van Russische energie, maar we lieten het gemak en relatief goedkope gas en kolen voor onze principes gaan.

Het is niet dat Rusland niet eerder oorlogsmisdaden beging en hele steden platgooide en uithongerde. Er nu nog eens rustig de tijd voor nemen zodat onze economie er vooral niet teveel schade van ondervindt is niet langer verdedigbaar. Nederland is rijk genoeg dit op te vangen. Er zijn talloze manieren om energie te besparen; een derde besparen is al mogelijk met simpele dingen als de thermostaat 2 graden lager, geen gebouwen/ruimtes verwarmen waar niemand is, beter isoleren enzovoort.

 

Ratna Pelle

dinsdag 15 februari 2022

Dansen en hossen met corona?

Vorige week stonden Wouter en ik in dagblad De Limburger, met een pleidooi voor een aanscherping van 2G of 3G als manier om de anderhalve meter los te laten (en bijvoorbeeld carnaval te kunnen vieren). Inmiddels is de discussie alweer een stuk verder en worden vergaande versoepelingen doorgevoerd, waaronder ook het loslaten van de anderhalve meter. Ik ging er tot vrij kort geleden vanuit dat dit niet mogelijk is zonder aanvullende maatregelen (om de zorg beheersbaar te houden en te voorkomen dat half Nederland in quarantaine zit), maar wellicht is dat niet meer nodig.

Ik vind het lastig te beoordelen wat verantwoord is. Velen, en ik ook wel steeds meer, vinden dat het tijd is de boel weer eens open te gooien, direct dan wel in stappen, en weer ‘normaal te gaan doen’. Nu de ziekenhuiscijfers gunstig zijn terwijl de gegevens zich opstapelen over de grote schade op velerlei gebied van al die lockdowns en andere beperkingen, lijkt de tijd daarvoor aangebroken. Anderen wijzen op de risico’s van corona op de langere termijn en wat we nog allemaal niet weten zoals de kans op long covid, een verhoogd risico op hart- en vaatziektes, de kwetsbaren die zich onveilig voelen in een samenleving die weer open is zonder mondkapjes en anderhalve meter, en de nog steeds vele uitgestelde zorg die nog moet worden ingehaald.

Het zijn moeilijke dilemma’s, waarbij we soms wel het grotere plaatje en perspectief uit het oog dreigen te verliezen: er gaan ook heel veel mensen dood en worden ziek van andere virussen of ziektes of door roekeloos gedrag, wat met allerhande beperkingen en maatregelen ook een stuk zou kunnen worden gereduceerd. Met een maximumsnelheid van 90 km op snelwegen, 50 op provinciale wegen en 30 in steden en dorpen denk ik dat er vele duizenden mensen minder per jaar verongelukken. Als we vergaande beperkingen voor de hele bevolking als aanvaardbaar middel zien om slachtoffers te reduceren en kwetsbare mensen te beschermen, valt hier een hoop winst te behalen (ik vind de anderhalve meter handhaven, op binnenlokaties verplicht een mondkap dragen die het halve gezicht bedekt en waardoor een groot deel van de mimiek verloren gaat, en het blijven beperken van de nachthoreca vergaande beperkingen).

Heel veel winst valt ook te behalen door het nog meer aan banden leggen van roken, het duurder en minder verkrijgbaar maken van alcohol, een vet- en suikertaks, verbieden van snackbars binnen 1 km van scholen, en ga zo maar door. Voor de duidelijkheid: dit is niet flauw bedoeld, en misschien is het wel een goed idee wanneer op deze gebieden het beschermen van de kwetsbaren ook wat meer prioriteit krijgt. Ik heb te doen met ouderen en slechtzienden die in het verkeer hun weg moeten zien te vinden (en die daarom denk ik vaak thuis blijven), of mensen met een rollator die niet langs de half (of driekwart) op de stoep geparkeerde auto’s komen.

1/2/3G

Ons opiniestuk in De Limburger probeerde een oplossing te bieden voor genoemd dilemma door de anderhalve meter los te laten met een veel strikter coronatoegangsbewijs, zoals onder meer in Duitsland in de horeca wordt gebruikt. De discussie is inmiddels een andere kant op gegaan: 2G is weggestemd, en 1G is nu de optie voor grote evenementen en nachthoreca waarbij men het met het huidige CTB (3G dus) nog niet aandurft.

Ik blijf van mening dat 1G ingewikkeld is, duur en minder eerlijk dan 2/3G+. Minder eerlijk omdat de mensen die hun verantwoordelijkheid namen en 3 prikken haalden, op één hoop worden gegooid met mensen die er geen enkele haalden. Daarbij is er nog wel degelijk een duidelijk verschil in bevattelijkheid en kans op ernstige ziekte tussen gevaccineerden (en geboosterden) en ongevaccineerden. Door onderscheid te maken en niet iedereen te testen wordt het makkelijker uitvoerbaar en beloon je datgene wat nu maakt dat we weer open kunnen: het vaccineren!

Bij de nachthoreca is men ook niet onverdeeld enthousiast over 1G. Dit vervangen door 2/3G+ lijkt me een goed idee: het is werkbaarder omdat je veel minder hoeft te testen, en door naast een vaccinatie of herstelbewijs een booster verplicht te stellen vergroot je de effectiviteit. Uit recent onderzoek is gebleken dat juist de combinatie van een doorgemaakte infectie en een vaccinatie of booster een bijzonder goede bescherming oplevert. Ook bleek uit onderzoek dat de booster wel degelijk ook de kans op overdracht vermindert, naast de kans op ziekenhuisopnames. Het zou zeker de moeite waard zijn wanneer deze optie serieus wordt onderzocht, in ieder geval de 3G+ variant( je krijgt toegang als je getest of geboosterd bent (maximaal 3 maanden geleden)).

Afgelopen dagen was er onzekerheid of men bij carnaval ook 1G zou eisen, omdat de regering dit als evenement zou beschouwen. Tegelijkertijd zei Kuipers zelf dat op een dergelijk grote schaal testen praktisch niet uitvoerbaar is. Het is op deze korte termijn ook niet meer te organiseren: in alle carnavalsgemeentes zouden grote tenten ingericht moeten worden om alle carnavalisten dagelijks te testen, en vervolgens zouden drukke plaatsen afgezet moeten worden met controleurs bij de ingang, of ieder café zou zelf hierop moeten controleren, en men heeft nu al personeelstekort. Waarop de burgemeester van Den Bosch zei dat de kroegen misschien maar wat eerder dicht moeten (en niet tot 1 uur of zelfs nog langer zoals nu het plan is vanaf volgende week), en Bruls zei dat vooral binnen wel carnaval gevierd kon worden maar buitenevenementen en taps niet mogelijk zijn. Kortom: men komt er niet uit. 3G is weinig effectief en zal niet gehandhaafd worden, 1G is niet uitvoerbaar, alleen binnen is onlogisch en het wordt dan zeker te druk.

Het beste lijkt mij ook gezien de huidige gunstige cijfers om het maar allemaal los te laten en juist zoveel mogelijk buiten te faciliteren met buitentaps en tenten. Geef iedereen op aswoensdag niet alleen een kruisje maar ook 2 zelftesten mee, en blijf vooral thuis met ook maar de lichtste klachten.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Opinie: Dansen en hossen met 2G?

door Ratna Pelle en Wouter Brassé

https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220131_95795556


Kun je carnaval vieren op anderhalve meter afstand van elkaar? Er wordt momenteel overlegd over wat wel en niet kan de komende vastelaovend. We lazen van een voorstel uit Noord-Brabant: alleen binnen, met zitplaatsen en reservering. Dat is mooi voor een etentje in een restaurant, maar zo laat zich natuurlijk geen carnaval vieren.

Met een aangepast coronatoegangsbewijs is volgens ons meer mogelijk. Wij stellen een systeem van 2G+ of 3G+ voor, waarbij de anderhalve meter zou kunnen vervallen.

Deze twee varianten zijn helaas niet meegenomen in het onlangs verschenen onderzoeksrapport over het coronatoegangsbewijs en de effectiviteit van 1G, 2G en 3G. Daaruit bleek dat in de huidige situatie 2G en 3G niet erg effectief zijn. Wel adviseerde het rapport om vanwege de snel veranderende situatie de analyses uit de studie iedere drie à vier weken te actualiseren. De effectiviteit van met name 2G hangt immers sterk samen met de effectiviteit van de vaccins, de heersende virusvariant en het reproductiegetal. Het is dan ook wonderlijk dat de 2G-optie door een groot deel van de Tweede Kamer naar de prullenbak werd verwezen, terwijl regeren toch vooruitzien heet te zijn.

Testen

Meerdere partijen bepleiten een 1G-beleid: iedereen testen voor toegang. Dit komt ook als beste optie in het onderzoeksrapport naar voren, maar het zou miljoenen euro’s per week kosten en de testlocaties zijn nu al overbelast. Afgelopen zomer ontstonden lange rijen om alleen al de ongevaccineerden te testen voor toegang.

Het onderzoek omvatte ook een 2+1G optie: je moet daarbij zowel gevaccineerd of genezen als getest zijn om toegang te krijgen. Deze variant is niet gelijk aan de 2G+ die sinds kort in de Duitse horeca wordt gehanteerd. Daar wordt gevraagd om vaccinaties plus booster, vaccinaties plus testuitslag of een herstelbewijs plus vaccinatie of test. Hierdoor hoeven veel minder mensen zich te laten testen dan met 1G, wat gezien de beperkte testcapaciteit ook een prima optie voor Nederland zou zijn. De booster vergroot de bescherming tegen de omicronvariant flink, en de effectiviteit van 2G stijgt naarmate meer mensen geboosterd zijn, zoals ook uit het rapport blijkt.

Extra goed beschermd

Uit recent onderzoek blijkt verder dat mensen die zowel genezen als gevaccineerd zijn extra goed beschermd zijn. Deze 2G+ heeft onze voorkeur, maar wanneer het weigeren van ongevaccineerden te moeilijk ligt, is ook een 3G+ variant te overwegen, waarbij je ook met alleen een test toegang krijgt.

Uit een recente enquête van Multiscope bleek dat een meerderheid van de Nederlanders 2G steunt. Het steekt veel mensen dat de groep ongevaccineerden een onevenredig groot beslag legt op de beperkte zorgcapaciteit, waardoor andere noodzakelijke zorg moet worden uitgesteld. Bovendien komt het door het hoge percentage gevaccineerden dat we nu weer voorzichtig open kunnen. Het lijkt dan ook logisch om ongevaccineerden niet toe te laten waar de risico’s op besmetting te groot zijn. Veel andere landen voeren een vergelijkbaar of nog verdergaand beleid.

Nachthoreca

Onze regering heeft de vaccinweigeraars tot nu toe met fluwelen handschoenen aangepakt, bang voor ‘stigmatisering’ en ‘tweedeling’. Wanneer je 2G+ maar op een beperkt aantal plaatsen invoert (waar placering en afstand houden niet mogelijk zijn en mondkapjes lastig), is het moeilijk dit als verkapte vorm van dwang te zien; niemand is verplicht ’s avonds laat in een club te dansen of naar een druk festival te gaan. 2G+ lijkt daarmee de meest geschikte optie om straks de nachthoreca te heropenen en drukke evenementen weer mogelijk te maken, en met carnaval meer te kunnen doen dan met een tijdslot op anderhalve meter afstand in een café te zitten. En als het een deel van de ongevaccineerden aanzet om zich alsnog te laten prikken, is dat alleen maar mooi meegenomen.

  


maandag 3 januari 2022

Beperkingen voor iedereen is niet eerlijker dan 2G

 

Pokkenbriefje uit 1917 (CC BY 3.0 - Museon - Europeana).

Het zogenaamde ‘2G’ – waarbij een negatieve coronatest niet volstaat voor toegang – zou ingrijpender zijn dan andere maatregelen tegen het covid-19 virus omdat het onze grondrechten zou aantasten. Zoals ik schreef is daar wel een en ander op af te dingen en hebben we al maatregelen moeten nemen die minstens zo vergaand zijn als 2G.

Naast het argument dat het ingrijpender zou zijn, zeggen de critici ook dat 2G niet tegen de verspreiding van het virus helpt en je het daarmee dus gecontroleerd laat rondgaan. De NOS schreef op 29 december:

De minister blijft geloven in 2G en wijst erop dat het in veel Europese landen al is ingevoerd. Strenge selectie bij drukke cafés en evenementen kan ertoe leiden dat de overige regels minder streng kunnen worden. “Het kabinet is helder: 2G moet je toevoegen aan je gereedschapskist. Anders zit je langer in de lockdown.” Hij zegt te begrijpen dat de Tweede Kamer er tegenaan hikt. “Maar ik hoop en verwacht wel dat de Kamer het aanneemt.”

Het lijkt me duidelijk dat 2G is bedoeld als manier om weer open te gaan, nadat eerst door de lockdown en het boosteren de besmettingen flink zijn gedaald. Over op welk punt dat verantwoord is kun je twisten (en het zou erg goed zijn als er standaarden komen bij welke besmettingsgraad en ook andere parameters welke maatregelen of versoepelingen verantwoord zijn). 2G voorkomt dan dat de besmettingen weer (snel) gaan oplopen. Net als andere maatregelen zoals testen, mondkapjes etc. is het niet waterdicht, en het is een aanvulling op al het andere dat we kunnen doen om de pandemie te beteugelen.

In de meeste EU-landen bestaat 2G dus al of wordt het binnenkort ingevoerd, vaak op veel meer locaties dan alleen horeca en evenementen. In Frankrijk en Italië komt 2G ook in bijvoorbeeld het openbaar vervoer. In Italië, Frankrijk, België en Duitsland is of wordt vaccinatie verplicht voor zorgmedewerkers en in Griekenland voor mensen boven de 60 jaar. Oostenrijk heeft een lockdown voor ongevaccineerden en voert een algehele vaccinatieplicht in.

De argumenten vóór vaccinatiedrang lijken duidelijk, en ook moreel verdedigbaar, mits dergelijke maatregelen daadwerkelijk tot minder ziekenhuisopnames leiden en dus de zorg ontlasten. De Belgische premier De Croo verwoordde het zo: “Ongevaccineerden doen een onevenredig beroep op de zorg. Daarom wordt het publieke leven alleen nog toegankelijk voor gevaccineerden.” Dat gaat ver, maar ook in Nederland liggen er veel meer ongevaccineerden in de ziekenhuizen en zouden met een hogere vaccinatiegraad minder operaties hoeven worden uitgesteld en dus levens kunnen worden gered. Na de boostercampagne zal dit nog duidelijker zijn.

In veel van die landen is de situatie in de ziekenhuizen nog minder nijpend dan bij ons, omdat wij zo weinig ic-bedden hebben. Bij ons spaart alles wat je doet om minder coronapatiënten op de ic’s te doen belanden dus sowieso levens, want minder uitgestelde kritieke zorg zoals hart- en kankeroperaties. Juist van deze mensen worden nu de grondrechten geschonden, veel meer dan van ongevaccineerden die je bepaalde beperkingen oplegt. Zoals ik eerder schreef gaat het bij elkaar inmiddels om zeker 210.000(!) operaties. Ik vind dat onvoorstelbaar. Het recht op lichamelijke integriteit kan toch geen voorrang hebben boven het zoveel fundamentelere recht op leven.

De 2G alleen lost dit probleem natuurlijk niet op, maar 2G uitstellen totdat alle rest op orde is (en dat kan nog wel even duren) vind ik onjuist en moreel onaanvaardbaar, omdat uit onderzoek blijkt dat het wel degelijk effect heeft. Voor veel mensen die op een operatie wachten is het zuur, onverteerbaar soms, dat zij moeten wachten omdat ongevaccineerden drie weken een ic-bed in beslag nemen (in die tijd kun je zo’n 20 andere patiënten helpen). Dit tart elk rechtvaardigheidsgevoel. Het wakkert ook negatieve sentimenten tegen ongevaccineerden aan.

Tegenstellingen

Misschien wel het meest gehoorde argument tegen 2G is, dat het een deel van de bevolking zou ‘uitsluiten’ en daarmee de tegenstellingen en polarisatie aanwakkert. Vreemd dan dat er juist bij ons zoveel polarisatie lijkt te zijn terwijl wij een van de weinige EU-landen zijn die hier nog helemaal niet mee werken. Het zou ook best eens andersom kunnen werken: wanneer ongevaccineerden geen enkele consequentie van hun keuze ondervinden, terwijl anderen daar wel de prijs voor betalen, zet dat juist kwaad bloed en werkt polarisatie in de hand.

Het klopt dat, zoals bijvoorbeeld Marion Koopmans stelt, ongevaccineerden diverse motivaties hebben en er ook mensen bijzitten die zich voor de rest aan alle maatregelen houden en erg hun best doen. Die wil je niet met de wappies gelijkstellen en hoop je met goede informatie alsnog te overtuigen. Sowieso is het cruciaal dat nog meer werk wordt gemaakt van het geven van goede informatie aan verschillende (doel)groepen, en het tegengaan en weerleggen van desinformatie op bijvoorbeeld sociale media. Er zijn al goede initiatieven wat dit betreft maar het is moeilijk opboksen tegen de manier waarop nepinformatie wordt verspreid, met soms duizenden retweets door bots binnen enkele uren, zoals dit voorbeeld over #vaccinatieschade laat zien. Ook het feit dat volksvertegenwoordigers als Thierry Baudet actief campagne voeren tegen het coronabeleid en vaccinaties, en hun achterban dagelijks ophitsen en van valse informatie voorzien, is zeer schadelijk.

Je kunt niet wachten totdat iedereen zonder enige drang van nut en noodzaak van vaccineren overtuigd is. Want hoewel vaak het tegendeel wordt beweerd is de kans groot dat dwang- en drangmaatregelen de vaccinatiegraad verhogen. Ik heb eerder hierover geschreven, en De Volkskrant aangehaald waar men de vaccinatieplicht in verschillende landen en van verschillende vaccins beschrijft. Ik was stomverbaasd te vernemen dat wij bijvoorbeeld een ‘pokkenbriefje’ hebben gehad, een bewijsje van de verplichte vaccinatie voor kinderen die gold tot 1975 (toen de pokken eindelijk waren uitgeroeid dankzij collectieve vaccinatie). Daarvan kon je vrijstelling krijgen als je ouders om religieuze redenen bezwaren hadden. Zo uitzonderlijk is die plicht dus niet. In het betreffende artikel haalt men onderzoek uit de VS aan, waaruit blijkt dat de vaccinatiegraad hoger ligt in staten met zelfs een lichte vorm van verplichting – eentje waarbij men alsnog mag weigeren met een beroep op gewetensbezwaren. In Europa bleken boetes de vaccinatiegraad tegen mazelen en rode hond te verhogen.

Oneerlijk

Het is niet eerlijker om alleen maatregelen te nemen die voor iedereen gelden, omdat er een groot verschil is tussen gevaccineerden en ongevaccineerden in hun rol bij de verspreiding van het virus en vooral bij de druk op de ziekenhuiszorg. Dit geldt ook nu de vaccins wat minder goed tegen verspreiding helpen, wat met de boosters sowieso grotendeels wordt opgeheven. Het is juist oneerlijk als we allemaal in lockdown moeten blijven, terwijl we met 2G (deels) open zouden kunnen. Er wordt van gevaccineerden onterecht solidariteit verwacht met een groep die zelf niet solidair is. Dat zij soms oprechte redenen hebben en geen wappie zijn, doet daar niks aan af. Hun keuze, waarom dan ook gemaakt, benadeelt anderen en de samenleving. We zitten in een crisis, er wordt van veel mensen veel gevraagd, soms meer dan ze kunnen dragen. Het is een vorm van luxe om deze groep volledig uit de wind te houden, en hun voor ons allen zeer nadelige keuze met zijn allen op te vangen. In theorie is dit nobel, en in ‘vredestijd’ wanneer de situatie niet zo nijpend is op diverse vlakken in de samenleving, zou dit wellicht op zijn plaats zijn.

De samenleving is totaal ontwricht door het virus en de bestrijding ervan. Een prik halen is dan een relatief simpele handeling. Daar mag in deze omstandigheden best wat druk op worden gezet. Ondertussen moet de overheid ook al het andere doen dat binnen haar bereik ligt om het virus te bestrijden: ventilatie, breder testen, strenger toezien op quarantaine voor positief geteste mensen en hen ook faciliteren, en maatregelen ook beter handhaven.

Daarbij zou men ook wat meer zijn licht kunnen opsteken in andere landen, waar het soms toch wat beter gaat dan hier, en niet altijd de wijsneus van de EU willen zijn die het denkt af te kunnen met minder ic’s, testen, boosteren of mondkapjes. De Tweede Kamer uitte meermaals haar frustratie over het trage optreden van onze regering; hopelijk gaat ze bij 2G niet zelf op de rem staan, waardoor we weer achter de buurlanden aanhobbelen en strengere lockdownmaatregelen nodig blijven hebben. Ik wens minister Kuipers veel succes en heb goede hoop dat hij kundig en voortvarend zal optreden.


zondag 2 januari 2022

Is 2G ingrijpender dan andere maatregelen?

 

De onvrede over de alweer derde lockdown van Nederland neemt toe. Het helpt daarbij niet dat wij als enige in Europa nu zo’n strenge lockdown hebben, en dat daarom hordes mensen over de grens gaan shoppen, eten en naar de kapper, maar ook hun booster halen en op wintersport. Wat de klagers daarbij vergeten is dat er ook in sommige andere landen best strenge regels gelden waar men zich doorgaans ook aan houdt (al is ook elders flink gesjoemeld met valse QR-codes). Mondkapjes moeten soms ook op straat gedragen, en sowieso ook over de neus, en vaak de dikkere ffp2-maskers die je niet zo makkelijk even op de kin zet. Horecapersoneel checkt mensen ook echt op hun coronapas en ID. Veel is sowieso alleen open met 2G, iets wat veel Nederlanders nogal een gruwel lijkt, behalve als het betekent dat ze daarmee in Duitsland wel naar de kapper en het restaurant kunnen. Dan is die zogenaamde solidariteit met de ongevaccineerde medemens (die zelf sowieso bepaald onsolidair is) toch niet meer zo’n issue.

Niet alleen wappies en Baudet-adepten zijn tegen 2G en zien hierin het bewijs dat we een totalitaire samenleving zijn geworden, ook sommige virologen en bijvoorbeeld mensen uit het voormalige Red Team zijn niet enthousiast. Zij vinden dat eerst nog veel meer ingezet moet worden op andere maatregelen zoals meer testen en beter contactonderzoek, breder gebruik van (betere) mondkapjes, meer doen aan goede ventilatie, en quarantaine voor positief geteste mensen verplicht stellen. Dit ziet men als minder ingrijpende maatregelen dan 2G waarbij een deel van de bevolking van een deel van het publieke leven wordt uitgesloten.

Ook stelt men dat 2G de verspreiding van het virus niet indamt, en ziet dit als onderdeel van de vooral door het Red Team fel bestreden strategie van het gecontroleerd laten rondgaan van het virus. De vaccins werken immers het beste tegen ernstige ziekte en wat minder goed tegen verspreiding. Je kunt dus op je 2G feestje het virus oplopen, en dat de week erop aan je ouders/de buurman/je docent op school/op je werk doorgeven. De ervaring leert dat als het virus rondgaat, het de kwetsbaren na een tijdje ook bereikt. Daarom zien sommigen dit ‘gecontroleerd laten rondgaan’ als immoreel. Vaccins beschermen bepaalde groepen toch onvoldoende.

Veel deskundigen die in Nieuwsuur of Op1 gevraagd worden naar de noodzaak van een vaccinatieplicht, houden zich op de vlakte (dat is aan de politiek etc.) en wijzen vooral op de makkelijkere dingen die eerst verbeterd kunnen worden (mondkapjes, testen en contactonderzoek, ventileren). Anderen, zoals Marc Bonten of Menno de Jong van het OMT, spreken zich wel uit en achten vaccinatiedrang of –dwang onvermijdelijk om uit de coronacrisis te komen.

De vraag is niet alleen of die ‘makkelijkere dingen’ voldoende zullen helpen en of ze wel echt makkelijker zijn. Ook is de vraag of sommige dingen waar de critici minder moeite mee hebben dan bijvoorbeeld met 2G, niet evenzeer aan fundamentele rechten of vrijheden raken. En waarom het niet èn-èn kan zijn. We hebben immers alles wat binnen onze mogelijkheden ligt en effectief is nodig om de zorg te ontlasten en weer toegankelijk te krijgen. Ex Red Team-lid Ginny Mooy schrijft bijvoorbeeld dat “voordat de overheid overgaat tot maatregelen die onze grondrechten aantasten, eerst alle inspanning verricht moet zijn om met andere, minder ingrijpende middelen de epidemie te bestrijden.” Als voorbeelden daarvan noemt ze:

Het bron- en contactonderzoek spoort in nog geen kwart van de gevallen de bron op. Mensen krijgen slechts een dringend advies om in quarantaine te gaan. In het kader van ‘proportionaliteit’ is het wellicht effectiever om – in plaats van 2G – over te gaan tot een wettelijke verplichting tot isolatie en quarantaine van besmettelijke personen. Zoals bij een Groep A ziekte wettelijk gezien altijd al een mogelijkheid zou zijn geweest.

We hebben meer ‘gereedschappen’ achter de hand: zoals FFP2-maskers in de zorg, want ook in de zorgsetting raken mensen besmet. Mondneusmaskers in alle binnenruimten voor iedereen vanaf 6 jaar, 
zoals de Wereldgezondheidsorganisatie adviseert. Ook als je zit. Goede ventilatie op scholen, CO2meters en hepafilters. De schoolvakanties anders indelen.

Quarantaine verplicht stellen voor besmettelijke personen is een goede maatregel, maar ook behoorlijk ingrijpend. En eigenlijk moet je ook mensen isoleren die in nauw contact zijn geweest met besmette personen, zoals sommige landen ook doen. Dat komt neer op een soort huisarrest; over inperking van vrijheid gesproken... Daarbij wordt de overgrote meerderheid niet heel ziek van corona, zeker jongeren niet, dus je sluit grote groepen deels gezonde mensen die niks hebben misdaan voor een à twee weken op. Dat vind ik niet minder ingrijpend dan bewust ongevaccineerden uit bepaalde uitgaansgelegenheden weren.

Mooy haalt Israel aan als voorbeeld van een land dat het goed doet:

We lonken naar Israël, waar boosters de schade van Delta aanzienlijk leken te beperken. Wat we niet willen zien, is dat er in Israël naast boosteren een slim beleid onder zat: Inreisbeperkingen, 2 meter afstand, maskers voor iedereen ouder dan 7 jaar en voordat het schooljaar er begon werd alle ouders gevraagd hun kinderen te testen. Dat hield de scholen goeddeels coronavrij en dat scheelt. Israël zet dus niet alleen in op vaccineren, maar op een heel palet aan maatregelen, waarbij “testen, testen en nog meer testen” de ruggengraat vormt.

In Israel stijgt het aantal besmettingen inmiddels ook flink, en is men met een tweede booster gestart. Men doet het er zeker beter dan hier, alleen wel met een prijs. Overigens heeft ook Israel 2G ingevoerd. Ik ken mensen die diep ongelukkig zijn dat ze al meer dan anderhalf jaar hun dierbaren in Israel niet hebben kunnen opzoeken, want er gold ofwel een bijna totaal inreisverbod of bijna ondoenlijke quarantaine regels. Dit geldt ook voor landen als Australië en Nieuw Zeeland, ook vaak aangehaald als goede voorbeelden door de ‘strenge school’. Ik vind het onmenselijk om mensen voor zo’n lange periode toegang tot het land te ontzeggen. Mensen ondanks een negatieve test, vaccinatie en goede gezondheid toch een of twee weken in quarantaine zetten voordat ze mogen doorreizen is ook behoorlijk ingrijpend. Ik weet dat het effectief is maar de kosten in beperking van vrijheden zijn hoog.

Ik ben in de afgelopen anderhalf jaar drie keer uit eten geweest en heb één keer in een kroeg gezeten. Voor corona deed ik dit vaker, en ik verheug me er ook erg op als het binnenkort weer (ongedwongen) kan. Maar het is van een totaal andere orde dan wanneer ik mijn vriend, broer of moeder lange tijd niet zou kunnen opzoeken, of weken in mijn eigen appartement zou worden opgesloten. De grondrechten die 2G zou aantasten vallen, als het alleen voor uitgaan en dergelijke zou gelden, eigenlijk mee in vergelijking met andere maatregelen.

De overheid moet zeker meer inzetten op ‘makkelijker’ zaken zoals breder testen (zelftesten gratis ter beschikking stellen!) en goede ventilatie van (school)gebouwen. Het continu dragen van mondkapjes in de klassen zal zeker helpen maar is best ingrijpend voor kinderen en er gaat veel non-verbaal contact verloren. Ook op andere plekken waar je ze de hele dag moet ophebben kan dit als ingrijpend worden ervaren, en dat geldt temeer wanneer op steeds meer plekken ffp2-maskers de norm worden. Zelf ervaar ik ze als erg belastend, zowel praktisch als ook sociaal, en sommige mensen worden echt benauwd als ze ze lang op moeten.

Bijna alle maatregelen die effectief zijn tegen corona zijn kortom  belastend of ingrijpend, zowel lockdownachtige maatregelen als bovengenoemde zaken. Anderhalve meter afstand houden van je beste vrienden en twee ramen tegenover elkaar open bij het kerstdiner doet best wat af aan de sfeer. Buiten beboet kunnen worden als je met meer dan twee mensen wandelt of even geen anderhalve meter afstand houdt is ook heftig, om van een avondklok nog maar te zwijgen. Toch worden die – soms morrend – breed geaccepteerd in de strijd tegen corona, en is er in elk geval niet het soort principiële kritiek op als op 2G.

Men ziet 2G blijkbaar als iets van een heel andere orde. Nu moet opeens eerst al het andere uit de kast gehaald (bij de avondklok, wat ik dus echt de meest heftige maatregel vond, heb ik dit argument niet gehoord). Ook moet 2G nog veel beter onderbouwd, hoor ik bijvoorbeeld Kamerleden zeggen. Ik dacht dat dit al was gebeurd en het effect duidelijk was: in vergelijking met 3G veel minder ziekenhuisopnames (volgens onderzoek van het OMT zelfs meer dan 80%) en dus minder druk op de zorg. De slechtst onderbouwde maatregel was volgens mij wederom de avondklok, waarvan alleen een grove schatting van de effectiviteit was gemaakt, en dat was dan samen met de ook vergaande 1-bezoeker regel; toch weerhield dit de Tweede Kamer er niet van er vrij breed mee in te stemmen.



vrijdag 31 december 2021

Het is al code zwart in de ziekenhuizen

 

De coronacijfers vallen tot nu toe mee, omikron lijkt echt minder ziekmakend dan delta en het boosteren is op stoom gekomen, dus de roep om versoepelingen neemt toe. We weten echter dat er vaak te snel is versoepeld en we daarvoor een hoge prijs hebben betaald. De ziekenhuizen en ic’s liggen nog steeds overvol, het stuwmeer aan uitgestelde operaties groeit verder, en de uitval in de zorg is onverminderd hoog. Wie werkelijk denkt dat het allemaal wel meevalt en de lockdown zwaar overdreven is, kan misschien dit artikel in De Volkskrant even lezen:

Het dreigen sombere maanden te worden voor patiënten die op de wachtlijst staan voor een operatie. Sommigen wachten al meer dan een half jaar op hun behandeling. Volgens de recentste cijfers is het stuwmeer aan inhaalzorg na vier coronagolven gegroeid naar 210 duizend operaties. Dat aantal is volgens een woordvoerder van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de afgelopen weken alleen maar verder opgelopen.

41 procent van de operatiekamers is gesloten. Zeker 20 van de 73 ziekenhuizen kunnen niet alle kritiek planbare zorg, zoals kankerbehandelingen, binnen de norm van zes weken leveren. Veel patiënten op de wachtlijst zullen ook in het eerste kwartaal van 2022 vermoedelijk niet worden geholpen, zei Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg eerder deze maand tijdens een briefing aan de Tweede Kamer.

Er zijn vele duizenden mensen die dagelijks ondragelijke pijn lijden omdat hun operatie voor onbepaalde tijd is uitgesteld. Ze zien en voelen hoe ze achteruit gaan. Zoals deze man die nu 22 uur per dag op bed ligt omdat in de rolstoel zitten teveel pijn doet. Hij lijdt aan MS en heeft nierstenen die er zo snel mogelijk uit moeten:

‘Het voelt alsof mijn leven uit mijn vingers glipt. Ondanks mijn ziekte probeer ik er alles uit te halen. Ik ben normaal gesproken een echte doener: elke dag met mijn hulphond erop uit, lekker het strand op. Daar haal ik energie uit. Nu heb ik het gevoel dat ik steeds verder achteruitga. Dat vind ik misschien nog wel het ergste van dit alles.’

Maar ook mensen die onherstelbare schade oplopen of zelfs komen te overlijden. Ernst Kuipers zei eerder dat het uitstellen van die zorg veel levensjaren zal kosten. Voor alles behalve corona en zeer acute zaken zoals een ernstig ongeluk of hartaanval, kom je mogelijk achteraan die enorme wachtlijst te staan (het werkt meen ik in feite zo dat de ernstigste gevallen eerst mogen, wat ertoe leidt dat veel mensen net zo lang moeten wachten tot hun gezondheid zozeer is achteruit gegaan dat ze tot de semi-acute gevallen behoren). Het is moreel behoorlijk dubieus dat alle coronapatiënten, ook de ongevaccineerden, eerst een bed krijgen en daarna de kankerpatiënt pas aan de beurt komt. Het gaat zelfs zo ver dat soms op de dag van de geplande operatie deze wordt afgezegd omdat het enige vrije bed naar een acute coronapatiënt moet.

Dit roept de vraag op of er misschien andere keuzes moeten worden gemaakt. Of een bepaald aantal bedden vast gereserveerd moet worden voor bijvoorbeeld hart- of kankerpatiënten, los van hoeveel coronapatiënten er binnen komen. Daarmee zal er vrijwel zeker code zwart optreden, maar dat is er in feite nu ook al. Verschillende zorgmedewerkers hebben dit bepleit, maar er wordt in de politiek met een grote boog omheen gelopen omdat het zo gevoelig ligt. Laten we hopen dat het nieuwe kabinet wat dit betreft wat meer politieke moed zal tonen.

Het idee dat wanneer je een (ernstige) diagnose krijgt en snel onder het mes moet, je mogelijk niet geholpen kunt worden, is afschuwelijk. Het recht op goede zorg is een basisrecht, het is iets waar we vanzelfsprekend vanuit gaan. We verzekeren ons er ook voor, er gaat enorm veel geld in om, en we zien onze gezondheid als een van de belangrijkste zaken in het leven. We wikken en wegen aan het einde van het jaar over welke zorgverzekering we nemen, met volledige of beperkte vrije keuze, maar op dit moment kun je voor een deel van de zorg (met name wanneer er een ic-bed na een operatie of behandeling nodig is) überhaupt niet terecht. Ik ben oprecht verbaasd dat hier niet veel meer om te doen is, dat dit niet dagelijks in Nieuwsuur en talkshows voorbij komt en dat mensen zich hier niet veel meer druk om maken.

Er is een ongekende gezondheidscrisis bezig. Niet in de eerste plaats om de kans dat je corona oploopt en de (nogal kleine) kans dat je daar ernstig ziek van wordt of langdurige klachten houdt, maar vooral door de totaal overbelaste zorg in de ziekenhuizen. Dat meer dan 200.000 mensen al vele maanden moeten wachten op een operatie en dit aantal wekelijks verder groeit, want veel niet-corona zorg is nog steeds afgeschaald. Een paar cijfers ter illustratie:

- Afgelopen week kon 40% van de ziekenhuizen de kritiek planbare zorg niet altijd binnen zes weken leveren. Men verwacht dat vanaf half januari de druk op de ziekenhuizen door omikron opnieuw zal toenemen.

- 49% van de ziekenhuizen heeft planbare zorg (zoals knie- en heupoperaties) deels geannuleerd en 50% volledig. Ziekenhuizen houden hun reguliere zorg afgeschaald om ervoor te zorgen dat zij acute en semi-acute zorg (zorg die binnen 24 uur moet worden verleend om gezondheidsschade te voorkomen) kunnen blijven verlenen.

Dit betekent dat ieder van ons, wanneer je een verdacht knobbeltje hebt, een chronische aandoening die plots kan verergeren, verwijde bloedvaten of nierfalen, zaken waarvoor je soms snel behandeld moet kunnen worden, zeer waarschijnlijk op een lange wachtlijst komt met alle risico’s van dien. We hebben terecht een verzekeringsstelsel waarin iedereen voor basiszorg verzekerd moet zijn, omdat we vinden dat iedereen hier altijd recht op heeft. We vinden het onbegrijpelijk dat er in de VS mensen rondlopen die niet verzekerd zijn en niet naar de dokter of het ziekenhuis kunnen indien nodig. Maar wat wij nu hebben is erger, want velen kunnen nu voor een aantal noodzakelijke behandelingen niet terecht, en het lijkt erop dat dit nog wel even gaat duren. Het zorgpersoneel zit er totaal doorheen en de uitval is onverminderd hoog.

Zoals gezegd wordt al her en der geopperd om zaken anders te organiseren, met speciale corona ziekenhuizen, een minimumaantal bedden voor andere afdelingen, etc. Maar voor de meeste mensen is het vuurwerkverbod of het geen inkopen kunnen doen voor de feestdagen belangrijker. Alleen mensen in en rond de zorg lijken zich hier druk om te maken.

Minister De Jonge zei onlangs dat meer ic-bedden ons niet helpen tegen groeiende besmettingscijfers en je er hooguit een paar dagen of week tijd mee zou kopen. Dat klopt als je eenmaal in een exponentiële groeicurve zit met hoge cijfers en verder geen maatregelen neemt. Maar het zou wel degelijk helpen tegen het zorginfarct. In België hoeven ze bij dezelfde cijfers als wij hebben niet alles dicht te gooien omdat er veel meer ic-bedden zijn (2000 op zo’n 11 miljoen mensen). Ook in Denemarken volstaan met hogere besmettingscijfers mildere maatregelen, en in Engeland is alles, zelfs het nachtleven, nog open. Er is meer tijd voordat je aan het plafond zit qua ziekenhuiscapaciteit en dus stringente maatregelen nodig zijn.

Daar komt bij dat Nederland ook steeds achteraan loopt bij het prikken, we minder testen en traceren, en we ons iets minder goed aan de maatregelen lijken te houden dan in sommige andere landen. Als Nederland het aantal ic-bedden dat België heeft zou hebben had alle niet-covid zorg kunnen doorgaan. Die ic-bedden zijn er uiteraard niet even bij te toveren, of beter gezegd: het zorgpersoneel dat daarvoor nodig is, want het kost jaren eer je zoveel ic-verpleegkundigen hebt opgeleid. De afgelopen tijd is het aantal verpleegkundigen juist afgenomen...

De vraag hoe je dit probleem oplost voert hier te ver, maar het begint bij de erkenning dat dit nodig is en dat we structureel meer ic-capaciteit nodig hebben de komende jaren, juist ook om de niet-covid zorg te blijven waarborgen. Ik mis hierin een gevoel van urgentie bij zowel het huidige als nieuwe kabinet. Ik was ook totaal verbluft dat in het nieuwe coalitieakkoord nog geen halve pagina staat over het coronabeleid. Voor allerlei zaken worden ongekende bedragen uitgetrokken, de miljarden vliegen je om de oren, maar bij de zorg moet de verwachte groei afgeremd en de ic’s worden hooguit met mobiele tijdelijke teams uitgebreid (‘flexibele opschaling’). Verder lijkt iedere visie te ontbreken.

Het is fijn dat omikron mogelijk meevalt en dat de somberste scenario’s in elk geval niet lijken uit te komen. Omikron is mogelijk een stap naar het endemisch worden van corona, zo zei WHO topman David Nabarro. Ook anderen zijn voorzichtig optimistisch: de kans is groot dat corona steeds milder zal worden, maar in welk tempo is niet te zeggen. Op dit moment hebben we echter een enorm zorginfarct en gezondheidscrisis op te lossen, en met het huidige zwalkende beleid kan het nog jaren duren voor de kritieke planbare zorg weer op het niveau van voor de pandemie is en alle uitgestelde operaties zijn ingehaald.

zondag 19 december 2021

Exponentiële groei - de omikron variant


Een week is een eeuwigheid bij exponentiële groei. Vier dagen ook. Dat zijn bij de omikronvariant van het COVID-19 virus twee verdubbelingen. Een verdubbeling van 1% naar 2% lijkt niks, maar van 50 naar 100 is een wereld van verschil. Twee verdubbelingen later ingrijpen kan betekenen dat de vijver niet voor 25% maar voor 100% bedekt is met waterlelies, het kan vele duizenden ziekenhuisopnames of zelfs doden schelen. We verkijken ons continu op exponentiële groei. Ook ik schrok me weer een hoedje toen ik voor de gelegenheid de saga van het schaakbord met de rijstkorrels opzocht. Die gaat ongeveer zo:

In India leefde een koning met een groot verdriet. Hoewel hij de laatste oorlog had gewonnen, was zijn zoon omgekomen in de strijd. Hij sloot zich op in eenzaamheid. Op een dag klopte er een bezoeker aan. Hij had voor de koning een spel ontwikkeld met twee legers, op 64 zwarte en witte vakjes. De koning vond het een prachtig spel, en wilde de avonturier bedanken: hij mocht alles vragen wat hij wilde!

De bezoeker vroeg het volgende: “Ik wil 1 rijstkorrel voor het eerste vakje op het schaakbord, 2 voor de tweede, 4 voor de derde, en het aantal verdubbelt voor ieder vakje tot 64.” “Maar natuurlijk,” zei de koning, “wat een bescheiden vraag!” Een week later klopten verwarde wiskundigen aan bij het kasteel. Het ging namelijk om een totaal van 18.446.744.073.709.551.615 rijstkorrels: zóveel dat heel India bedekt zou zijn onder een laag van 30 centimeter rijst. De koning benoemde de avonturier tot zijn hoogste raadgever, want zoveel rijst kon hij met de beste wil niet geven.

Iemand probeerde dit schaakspel met de rijstkorrels na te bouwen, en waar de korrels niet meer op de vakjes pasten gebruikte hij buizen om ze in te stoppen. Maar die werden al snel te hoog. In het 18de vakje al 140 cm, ofwel bijna 3 kilo rijst, en het 26ste vakje zou meer dan 300 meter hoog worden, dus hij besloot miniaturen van hoge dingen te maken en die op de vakjes te plaatsen:

Zo hoog als de buizen zouden reiken als ik wél zou doorbouwen. Dus, op vakje 26 komt een miniatuur Eiffeltoren. En op andere vakjes andere hoge dingen. Dingen waar miniaturen van zijn of van te maken zijn.

De Burj Kalifa (hoogste gebouw ter wereld), de Mount Everest natuurlijk en daarna het International Space Center. De maan, Mars, de zon en als laatste, heel toevallig maar bijna ontroerend toepasselijk, de Voyager. Bijna de laatste buis, de 62e,  met rijst zou zo hoog zijn als de afstand van de aarde tot het door mensen gemaakte object dat het verste staat van de aarde.

Verder dan ons eigen zonnestelsel dus. En dat moet je dan nog eens met 4 vermenigvuldigen voor vakje 64. Mindblowing.

Op het eerste gezicht denk je er met een paar grootverpakkingen rijst wel te zijn, of oké, als je iets beter nadenkt misschien een paar vrachtwagens. Maar dan heb je toch echt wel genoeg rijst. Het geniepige is: twee vakjes minder op het schaakbord en je had ‘maar’ een kwart van de hoeveelheid gehad (zoals de vijver met waterlelies 2 dagen eerder nog maar voor een kwart bedekt is). Bij vakje 20 zit je op een nog overzichtelijke 10 kilo, bij vakje 25 is dat opgelopen naar 336 kilo en bij vakje 30 zit je op meer dan 10.000 kilo. Bij vakje 34 is dit al opgelopen tot bijna 172.000 kilo, en daarna worden de getallen zo astronomisch dat je je er helemaal niks meer bij kunt voorstellen.

Omdat dit soort cijfers en berekeningen voor gewone stervelingen (in tegenstelling wellicht tot wiskundigen, astronomen en epidemiologen) niet te bevatten zijn, gaan we telkens nat. En daarom denken veel mensen nu: ‘Maar het gaat toch goed? De cijfers dalen toch? En er zijn nog maar een paar procent omikron gevallen in Nederland, bovendien weten we nog helemaal niet hoe ziekmakend omikron nou precies is. Stel dat het maar half zo ernstig is, dan zitten we juist goed’. Dat laatste klopt dus niet: het blijkt dat je met een iets hogere besmettelijkheid dan toch al heel snel op meer ziekenhuisopnames en doden komt, alweer door de verraderlijke exponentiële groei.

De regering heeft dat dit keer iets beter begrepen en neemt maatregelen voordat de cijfers weer omhoog schieten. Maar eigenlijk wisten ze dit een week geleden ook al, want toen liepen de cijfers in andere landen met meer omikron besmettingen ook al op. Dit schreef het OMT in haar advies op 10 december, een week voordat uitlekte dat het OMT een harde lockdown adviseert: ‘Er worden verdubbelingstijden van 2 tot 3 dagen gerapporteerd uit Zuid-Afrika en het Verenigd Koninkrijk, en dat duidt op een mogelijk zeer snelle toename van het aandeel omikron in het aantal infecties.’

Ook meldt het OMT dat in een specifieke GGD-teststraat in Amsterdam het aantal omikron gevallen opliep van 0,5% op 3 december tot ruim 3% op 10 december. Verder werd benadrukt hoeveel nog onzeker is (vooral hoe ernstig infecties verlopen en hoeveel ziekenhuisopnames je dus kunt verwachten, en hoeveel besmettelijker hij nu is), om te vervolgen met: ‘De eerste simulaties waarin mogelijke combinaties worden berekend, suggereren dat de omikronvariant, ook bij voortzetting van de huidige maatregelen, een mogelijke golf van infecties kan veroorzaken in de komende maanden met een grotere omvang dan de golf die we achter de rug hebben.’

En: ‘De verwachting is dat de omikronvariant in de komende weken de plaats van de deltavariant zal overnemen. De eerste modelmatige verkenning van de mogelijke implicaties van de omikronvariant, kent veel onzekerheden.’ Eén van de aan het OMT gepresenteerde modellen laat een mogelijk hoge piek in besmettingen en daarmee ook ziekenhuis- en IC-opnames in januari zien. Vanwege de onzekerheden, wil het OMT de komende week gebruiken om de situatie opnieuw te beoordelen, omdat er waarschijnlijk belangrijke gegevens over ziekmakend vermogen beschikbaar komen.’

Een week later is nog steeds niet duidelijk hoe ziekmakend omikron precies is, en of hij veel besmettelijker is dan delta of vooral beter aan onze immuniteit (door doorgemaakte ziekte dan wel vaccinaties) kan ontsnappen. En over de hoogte van de verwachte piek in januari kon men ook nog niet meer zeggen. Maar nu adviseerde het OMT wel een heuse lockdown en geen voortzetting van de halve, die overigens creatief werd omzeild door onder werktijd te sporten en met vrienden te lunchen. (In de media verschenen artikelen over het aanpassen van werktijden en het veranderen van vastgeroeste gewoontes om aan die avondlockdown te ontsnappen, heel constructief.) De motivatie is duidelijk: de risico’s zijn te groot dat omikron, door de razendsnelle verspreiding en het vermogen aan onze immuniteit te ontsnappen, de zorg weer verder zal belasten. Dat op een moment dat nog veel planbare zorg (ook de kritieke, dus kanker- en hartoperaties) is afgeschaald en de uitval gigantisch is. Oftewel: de kans is groot dat nog meer operaties afgezegd moeten worden, en er wellicht ook niet genoeg ic bedden (en vooral personeel) is om alle coronapatiënten te behandelen. Met meer doden tot gevolg. Maar dat wisten we allemaal vorige week ook al.

Dit zie je vaker. Ook bij het nieuwe advies van de Gezondheidsraad over het boosteren was er in feite niet veel nieuwe info beschikbaar, maar werd een maand later toch geadviseerd veel breder te boosteren, op grond van merendeels precies dezelfde bronnen die voor het eerdere advies ook werden geraadpleegd, zo liet een reconstructie van de Volkskrant zien. Ondertussen liepen de sterftecijfers op, en eer we waren begonnen was de oversterfte meer dan 1000 mensen per week. Veroorzaakt door Nederlandse eigenwijsheid of beter gezegd hardleersheid, de neiging dingen nog even aan te kijken, te wachten totdat we het zeker weten en ook vooral: je verkijken op de werking van exponentiële groei. Een week is een eeuwigheid bij exponentiële groei.

Deze week (of zelfs maar 4 dagen) vertraging kan ons straks voor grote problemen plaatsen. Volgens berekeningen zaten we in Amsterdam op woensdag al op 25% omikron, dus dat zou begin van de week zomaar 100% kunnen zijn. De vaccins werken nauwelijks nog tegen besmetting en ook minder goed tegen ziekenhuisopname, dus zonder booster ben je opeens weer deels onbeschermd. Wat we ook telkens vergeten: de besmettingen die je vandaag in de cijfers ziet zijn een week geleden opgelopen, en het duurt nog enkele weken voordat we die terugzien in de ziekenhuisopnames. Daarbij raken in eerste instantie vooral jongere mensen besmet en zij worden er minder ziek van. Daardoor lijkt het nu alsof omikron minder ziekmakend is.

Toch staat nu maar 30% van de bevolking achter de nieuwe maatregelen, zo meldde EenVandaag. Eigenlijk vreemd: een van de meest gehoorde klachten was steevast dat men te laat ingreep en te snel versoepelde, waardoor we met hogere golven en een overbelaste zorg opgescheept zitten. Ook nu wordt geroepen dat het allemaal de schuld is van de regering, omdat zij in september te snel versoepelde (wat natuurlijk ook wel klopt maar geen reden is nu minder te doen). Straks zal men ongetwijfeld zeggen dat ze (minimaal) een week eerder hadden moeten ingrijpen. Het probleem is: bij exponentiële groei moet je zo snel handelen dat de meesten het probleem nog niet zien, en je misschien ook nog niet zeker weet hoe groot het gevaar is. Wanneer het dan achteraf allemaal wel helder is, is het makkelijk roepen. De kans is groot dat men weer te laat is geweest…

zondag 5 december 2021

De kool, de geit en de druk op de zorg

 

Veel Kamerleden hekelen het huidige ad-hocbeleid en gehop van lockdown naar lockdown, en vragen de regering om een langetermijnstrategie. Maar ze komen zelf ook niet met een structurele oplossing en gaan moeilijke keuzes uit de weg. Zo zien velen de noodzaak in van de huidige maatregelen en enkelen zouden zelfs nog verder willen gaan, maar diverse fracties vroegen ook om opheffing van het verbod op georganiseerde amateursport na vijven, vooral voor kinderen en jongeren. Terecht reageerde Rutte daarop met het verzoek of ze dan gelijk even wilden aangeven welke maatregel ervoor in de plaats moet komen. Daarop kwam geen antwoord, want niemand wil een bepaalde sector nog harder aanpakken. We willen kortom, bijna allemaal de kool en de geit sparen.

Twee weken geleden verwoordde Marc Bonten het heel helder bij Nieuwsuur: je kunt niet de zorg ontlasten, geen harde maatregelen nemen en ook geen vaccinatiedrang of dwang invoeren. Buiten een groep virologen, epidemiologen en aanverwanten die via (social) media steeds oproepen tot harder ingrijpen omdat we in feite al in code zwart zitten, willen weinigen die keuze echt maken. Zo vond zo ongeveer iedereen in de Kamer die erom werd gevraagd een vaccinatieplicht niet aan de orde en disproportioneel, al hoor je de laatste dagen ook wel zeggen dat je voor de toekomst niks kunt uitsluiten. Ook minister De Jonge liet zich in die termen uit.

Alles uit de kast

Dat argument hoor je overigens vaker: een vaccinatieplicht, of ook het veel minder vergaande 2G, kan pas aan de orde zijn als echt alles uit de kast is gehaald. Ook over het sluiten van scholen wordt dat gezegd. Zodat we in een cirkel belanden: zolang op gebied A niet meer is gedaan, gaan we op gebied B ook niet zo ver, want dat is ‘disproportioneel’. Zo houden we elkaar gevangen en maken geen keuze, en maken daarmee eigenlijk wel een keuze, namelijk om de zorg minimaal te ontlasten.


Het huidige maatregelenpakket is het minimale dat het OMT adviseerde, en daar is vervolgens door het kabinet nog wat afgehaald. Het advies bevatte ook een langere kerstvakantie, coronapas in winkels en langere treinen (in het eerdere advies werd ook voorgesteld om weer met een strikt binnenlands reisadvies te komen, ik neem aan dat men daar ook nog steeds achter staat). Met dit pakket zou volgens het OMT het aantal kontakten dat tot virusoverdracht leidt met 20-25% worden verminderd. Bij een reproductiegetal van 1,2 a 1,25 is dat nodig om het aantal besmettingen te stabiliseren, niet eens verminderen. Daar heeft kabinet dus nog wat van afgehaald, en de Kamer wilde daar nog weer wat afhalen. Dit betekent dat de belasting in de zorg lang hoog zal blijven en het langer zal duren voordat de planbare zorg weer kan worden uitgevoerd, lees voordat mensen met kanker, erge pijn of een andere nare aandoening geholpen kunnen worden en de verpleegkundigen weer normale roosters hebben. Een situatie die volgens sommigen nagenoeg gelijk staat aan code zwart. Inmiddels is de ‘R’ gezakt naar net onder de 1, dus misschien hebben we mazzel en zal die toch nog iets verder dalen. Daar staat tegenover dat de verwachting is dat met de nieuwe Omikron-variant de R sterk zal stijgen (in de Zuid-Afrikaanse provincie waar hij nu al dominant is, ging de R van 0,8 naar boven de 2), en dat die, volgens berekeningen van de Europese gezondheidsdienst ECDC, over een paar maanden de overhand zal hebben.

Mager advies

Het is onbegrijpelijk dat het OMT niet met een verdergaand advies kwam, zoals sommige leden wel hadden bepleit. Zij moesten het afleggen tegen leden die het welzijn van de kinderen boven een toegankelijke zorg voor iedereen stelden. Dat ook kinderen hier de dupe van zijn blijkt o.a. uit dit schrijnende verhaal. De zorg loopt al weken compleet vast, een groot deel van de planbare zorg - ook steeds meer de kritieke - wordt uitgesteld. Verpleegkundigen draaien diensten van 12 uur, tijd om te eten is er nauwelijks. Ook de wijkzorg slaat alarm en er sterven weer tientallen ouderen per dag in de verpleeghuizen aan corona.

Het OMT zou zich beter kunnen beperken tot het doorrekenen van het effect van verschillende maatregelen, zonder zich in de inhoudelijke discussie te mengen over wat al dan niet wenselijk is. En die doorrekening zou direct - dus vóór de persconferentie - openbaar moeten worden gemaakt, zodat de media en de Kamer hun werk kunnen doen, namelijk de macht controleren en kritisch bevragen.

Velen verwijten Rutte en de regering gebrek aan visie, het chagrijn in de Kamer en op straat neemt met de dag toe, en de trage boostercampagne waarbij we weer eens helemaal onderaan bungelen, helpt natuurlijk niet. Maar helemaal terecht is dat ook niet. Ten eerste volgt het kabinet in grote lijnen het OMT en de Gezondheidsraad, en hun adviezen waren ook mager. Toen onze buren al aan het prikken waren was daar volgens de Gezondheidsraad nog geen enkele noodzaak toe. Terwijl in andere landen kinderen al vlijtig worden gevaccineerd beveelt de Gezondheidsraad aan slechts een heel klein deel dat extra risico loopt te vaccineren. En nu België honderdduizenden kindervaccins van Pfizer heeft klaarliggen, ziet men daar bij ons nog geen noodzaak toe. Dus mocht de Gezondheidsraad over een maand opeens besluiten dat kinderen vaccineren toch wel een goed idee is (weinig risico, veel winst, wellicht de enige manier om sluiting van de scholen nog te voorkomen), dan zijn we nog wel even bezig om ze hier te krijgen en vervolgens alles logistiek te regelen, en vergeet niet dat de ict-systemen ervoor ook nog op orde moeten worden gemaakt.

Pijnlijk

Maar ook de publieke opinie en de media spelen een rol. Zo is een bekende mantra, die met grote regelmaat in de media door deskundologen wordt verkondigd, dat je ongevaccineerden niet moet ‘stigmatiseren’ want dat werkt averechts. Dwang is al helemaal uit den boze, en we moeten ons in ze verplaatsen want het zijn heus niet allemaal wappies. In diverse reportages op het Journaal, Nieuwsuur en in kranten kwamen ze aan het woord. Bijvoorbeeld een vrouw die vertelde hoe pijnlijk het is om niet naar een terras te kunnen, want dan kun je niet meer binnen plassen zonder eerst een test te moeten doen, en als zwangere vrouw moet je juist vaak plassen. Gezellig winkelen was er daardoor ook niet meer bij. Een hele ‘gewone’ vrouw, absoluut geen wappie, sympathiek ook, iemand die je een terrasje gunt. En omdat het verboden is om op zo iemand druk uit te oefenen en we haar in haar waarde moeten laten, werd er niet bij verteld dat juist je als zwangere niet laten vaccineren extra risico’s met zich meebrengt, voor moeder en kind, zoals afgelopen week pijnlijk duidelijk werd. (Waarom is de filmploeg van de NOS niet met haar naar een dokter of gynaecoloog gegaan om haar te laten informeren over de mogelijke gevolgen van haar keuze en had dat ook uitgezonden?)

De media zouden hun aandacht beter kunnen richten op het tegengaan van desinformatie, wat immers levens kost, in plaats van de indruk te wekken dat het allemaal puur een persoonlijke aangelegenheid is en ons te vertellen dat we toch vooral aardig moeten blijven tegen ongevaccineerden. De meerderheid is volgens mij juist verrassend genuanceerd, en velen kennen wel mensen in hun omgeving die niet zijn gevaccineerd.

Ik zou zelf juist liever horen hoe ik op een goede manier het gesprek kan aangaan want het is nou eenmaal wel een zaak van leven en dood. Door je te concentreren op de informatie en niet op de personen erachter ga je ook vooroordelen en polarisatie tegen. Het is ook best ingewikkeld om altijd het onderscheid te zien tussen betrouwbare informatie en nepnieuws of hoaxes, en je wordt soms langzaam de complothoek in gedreven, bijvoorbeeld door de algoritmes van YouTube zoals Arjen Lubach vorig jaar zo treffend aantoonde. Het is verbluffend hoe weinig media op dat gebied doen terwijl het zo ontzettend belangrijk is.

Ik kan me heus voorstellen dat het soms pijnlijk kan zijn als ongevaccineerde om niet meer vanzelfsprekend op allerlei plaatsen naar binnen te mogen, maar het valt toch wel behoorlijk in het niet bij het zoveel grotere leed van de vele duizenden mensen die al zo lang op een belangrijke operatie wachten, en de opnieuw stille ramp die zich in de verzorgingshuizen onder ouderen voltrekt. Nee, dat is niet enkel de schuld van de ongevaccineerden. Het ligt ook aan de afname van de effectiviteit van de vaccins, de trage boostercampagne, het grootschalige gesjoemel met QR codes (oh wacht, dat zijn wel weer ongevaccineerden die zo zonder test toch naar binnen konden), en in het algemeen teveel mensen die vinden dat hun eigenbelang boven dat van de samenleving gaat. Maar zonder 15% ongevaccineerden liep de zorg niet vast ondanks de Haagse traagheid en stroperigheid, en waren de cafés nu nog gewoon ’s avonds open.

Zondebokken

Het klopt dat we de neiging hebben in moeilijke tijden een zondebok te zoeken en dat het niet constructief is een enkele groep eruit te pikken en als enige schuldige aan te wijzen. Maar misschien is het probleem wel dat we ongevaccineerden inderdaad teveel als groep zien en niet als vooral toch een bonte en toevallige verzameling van mensen die iets dat ons heel erg zou helpen uit deze crisis te komen, om verschillende redenen nalaten. Geen groep met een collectieve identiteit, belang en andere kenmerken, maar allemaal losse individuen wiens angsten, twijfels of misplaatste overtuigingen nu onbedoeld en ongewild, leidt tot de dood van anderen. Een keuze die je wat mij betreft niet zou moeten mogen maken, omdat je daarmee als overheid ook het signaal geeft dat dit dus ook een optie is, en dus legitiem. En dan is het logisch dat mensen die optie willen kunnen gebruiken zonder vervolgens toch als paria te worden weggezet en van zaken te worden uitgesloten.

Daarbij hebben we nogal de neiging om het eigen straatje schoon te vegen. Iedere keer wanneer er nieuwe maatregelen dreigen, roepen de horeca, de winkels, de amateursportverenigingen, de reisbranche, de voetbalbond en de theaters om het hardst dat het probleem niet bij hun zit. ‘WIJ hebben het allemaal fantastisch geregeld, we doen zo ons best, en nu worden we daarvoor gestraft’. In plaats van het veel realistischere: ‘Ook wij zullen zeker hebben bijgedragen aan de huidige golf van besmettingen, het is nou eenmaal erg moeilijk dat helemaal te vermijden, en we hebben er begrip voor dat er nieuwe maatregelen nodig zijn, ook in onze branche’.

Zo ook individuen: de ongevaccineerden die op tv kwamen riepen allemaal in koor dat zij het probleem niet waren: ‘IK draag altijd een mondkapje waar het moet en let op de afstand, ik heb juist de indruk dat veel gevaccineerden er veel lakser mee omgaan omdat ze denken toch wel beschermd te zijn’. In de psychologie is vaker gewezen op het mechanisme dat we onszelf structureel overschatten en anderen onderschatten in bepaalde zaken. Zo vindt bijna iedereen dat hij/zij socialer dan gemiddeld rijdt, zich beter dan gemiddeld aan regels houdt, aardiger is dan gemiddeld etc. Dat leidt tot een stuitend gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel.

Vaccinatieplicht

Opvallend is dat in andere landen bepaalde keuzes wel worden gemaakt. In Oostenrijk, een van de weinige landen waar de zorg net zo dreigde vast te lopen als bij ons is gebeurd, is een strenge lockdown ingevoerd - je weet wel, zo’n echte waarbij niks open is, niet alleen na vijven, en je ook echt thuis moet werken. Deze volgde op een lockdown voor de ongevaccineerden en wordt daar ook weer door gevolgd. Waarna er dan in februari een vaccinatieplicht komt met maandelijkse boetes. Ook Duitsland gaat over tot een plicht in februari, en voert nu al op grote schaal 2G in. Ook daar lopen, met veel meer capaciteit dan hier, de IC’s vol. Diverse andere landen hebben vaccinatie verplicht gesteld voor bepaalde beroepen en passen 2G toe in het maatschappelijk leven. Ook de boetes voor verschillende overtredingen zijn hoger. Er zijn protesten, zeker, maar de meeste mensen zien de noodzaak van deze maatregelen in, wil je de zorg overeind houden en het aantal besmettingen in de hand houden.

Tegenover het mechanisme van de zelfoverschatting, de alom circulerende misinformatie en wantrouwen in de overheid staan daar sterkere gemeenschapswaarden, is men toch wat gedweeër, en heeft men misschien een wat minder groot ego waardoor de Individuele Vrijheid met een iets kleinere letter wordt geschreven. Wij waren trots op onze 'intelligente lockdown' en we roemen graag onze eigenzinnigheid, maar die lijkt zich nu tegen ons te keren.

Regering

Misschien hebben we de regering die we verdienen, en die zeker het beste onze eigen mentaliteit en zwakheden weerspiegelt. Een regering die iedereen te vriend wil houden en steeds de kool en de geit probeert te sparen, en wanneer duidelijk is dat dat niet lukt in eerste instantie de problemen gaat bagatelliseren alvorens uiteindelijk toch schoorvoetend van strategie te veranderen. Zo zei minister De Jonge meermaals dat er nog lang geen code Zwart is, terwijl IC verpleegkundigen daar anders over denken. Vandaar steeds weer dat misplaatste optimisme en naïviteit: ‘Als jullie je nou maar ietsje beter aan de basisregels houden, dan hoeven wij geen rotmaatregelen te nemen en kunnen iedereen te vriend houden.’ Maar de gemiddelde Nederlander is misschien net zo’n opportunist als Rutte, en heeft een eenduidige boodschap nodig waarvan men ook echt de noodzaak inziet.

We hebben een daadkrachtigere regering nodig die niet bang is voor verzet maar de burger wel serieus neemt. Die eerlijk en transparant is over de afwegingen en de moeilijke keuzes die gemaakt moeten worden. Een overheid die ons, ik durf het bijna niet te zeggen, misschien een beetje kan verheffen. En die de noodzakelijke veranderingen in ons bestuur en organisatie kan doorvoeren om beter met dit soort crises om te gaan. De kans dat Rutte 4 hiertoe in staat is lijkt me helaas uitgesloten.