vrijdag 26 november 2021

Lockdown: scholen nog de grootste bron van besmetting Covid-19

 


Vorige week schreef ik een artikel over de 2G discussie, deels uit ergernis over hoe 2G als fundamenteel anders en meer omstreden wordt neergezet dan andere maatregelen, die evenzeer sommigen wel treffen en anderen niet, en eveneens voor verdeeldheid kunnen zorgen. Ik erger me daarbij aan de manier waarop ongevaccineerden als minderheid worden neergezet die, zonder daar iets aan te kunnen doen, nu zomaar dreigen te worden uitgesloten van vanalles en tot zondebok gemaakt. Ik vind deze manier van denken fundamenteel onjuist, en denk dat dit ook niet per se bijdraagt aan ‘meer begrip’ en ‘respect’. Bij de vrijheid om keuzes te maken hoort ook het nemen van verantwoordelijkheid en de bereidheid de consequenties te dragen.

En ook omdat ik het faliekant zie mislopen en niet begrijp dat er dan desondanks wordt gedaan alsof we de luxe hebben om met één hand op onze rug te vechten als het ware. Dat er nu eerst harde maatregelen voor de korte termijn nodig zijn schreef ik ook; 2G is, voor de duidelijkheid, bedoeld als manier om op een relatief veilige manier sectoren daarna weer te kunnen openen en niet, net als vorig jaar, de hele winter met zijn allen in lockdown te zitten. Daarin zie ik geen ethische bezwaren, integendeel: ik denk dat het moreel juist beter verdedigbaar is om, wanneer dat verantwoord kan, sectoren voor gevaccineerden te openen in plaats van in lockdown te blijven.

Inmiddels heeft de discussie zich toegespitst op welke sectoren hoe dicht moeten en vooral of de scholen ook dicht moeten. Ook hier zie je weer dat de discussie politiseert en er dogma’s in de weg zitten. Wat nodig is, is om zo open mogelijk na te gaan welke maatregelen op welk moment het meest effectief zouden zijn. Daarnaast kun je, indien je die luxe hebt en niet op code zwart afstevent, er natuurlijk voor kiezen bepaalde op zich effectieve maatregelen niet te nemen omdat je de negatieve effecten te groot acht. Maar dat is nu dus niet aan de hand. De volgende tweet van Yorick Bleijenberg vond ik daarom ook heerlijk nuchter:

Laten we het gevaarlijkste als 1ste schrappen: Wat is het gevaarlijkste? Grote groepen, ongevaccineerden, die lange tijd, binnen, dicht op elkaar zitten. Logisch om dat als 1ste te verbieden!

(...) Totdat je erachter komt dat dit *de* definitie is van: (...)  Een school!

En deze tweet van Roel Griffioen:

Enkele conclusies uit dit interessante plaatje over transmissieparen: De grootste bron voor besmetting van gevaccineerde 30-ers/40-ers? Kinderen! De grootste bron voor besmetting van ongevaccineerde 40-ers? Kinderen! De grootste bron voor besmetting van kinderen? Andere kinderen.

Wat opvalt is dat het OMT, dat eigenlijk vooral moet aangeven wat voor effect van verschillende maatregelen te verwachten valt, zich nu zelf zo duidelijk uitspreekt, en in feite iets sterk afraadt dat vanuit virologisch oogpunt gezien het meest effectief zou zijn. Hierover heeft satirisch tekstschrijver Diederik Smit een goed stuk geschreven, waaruit ik hier graag even citeer.

Om deze humanitaire crisis zo kort mogelijk te laten duren, hebben we nu (of eigenlijk 6 weken geleden) een snelle, scherpe daling nodig van de besmettingen. Geen geleidelijke daling, een snelle. Een snelle, scherpe daling van de besmettingen is <omt> NIET REALISTISCH </omt> als je de scholen, waar weinig maatregelen zijn, openhoudt.

Het virus verspreidt zich door de lucht, vooral in binnenruimtes, als mensen geen afstand houden en geen mondkapjes dragen, met de Delta-variant nog sneller. Sta er gewoon eens bij stil: overal in Nederland staan duizenden ongeboosterde (ook veel oudere) leraren voor grote groepen ongevaccineerde kinderen, elke dag opnieuw. Er is in de geschiedenis van de pandemie bijna geen situatie te bedenken waarin je méér besmettingen kunt voorkomen dan door het sluiten van Nederlandse scholen in november 2021.

Toch is dit taboe. De Kamer wil het niet, het demissionaire kabinet wil het niet en het OMT schrijft zelfs expliciet op dat het onderwijs de enige plek is waar het geen extra maatregelen wil.

Als je erover nadenkt is het best absurd dat het biomedisch adviesteam van het kabinet, op het ernstigste punt in de epidemie opschrijft dat alle maatregelen bespreekbaar zijn, behálve de maatregel die het virus verreweg het meest zou bestrijden. (...)

Er is dus een dogma, een heilige overtuiging dat het sluiten van scholen zoveel schade brengt aan het welzijn van kinderen dat het geen optie is en nooit een optie mag zijn. Ook niet voor drie weken. Ook niet als het vele mensenlevens zou kunnen redden. Wat is hier aan de hand?

Vervolgens wijst hij erop dat de gevolgen van het niet voldoende maatregelen nemen ook zeer schadelijk zijn voor kinderen:

Volgens sommige berekeningen gaan er komende winter 16.000 extra doden vallen in Nederland. Ook zullen er vele doden vallen door andere uitgestelde zorg. Zelfs als het de helft wordt: denk even aan de psychische schade voor al hun nabestaanden, kinderen en kleinkinderen. Als we het dan hebben over het welzijn van kinderen: hoe zal de sfeer in huis zijn als de ouders in een rouwproces zitten omdat hun vader of moeder overleden is door nalatigheid van de overheid?

En ook als mensen het uiteindelijk overleven: hoeveel kinderen zullen stress ervaren door uitgestelde operaties van (groot)ouders, of overspannen ouders die in de zorg werken. Dit gaat niet om weinig kinderen: ongeveer 1 op de 6 werkenden werkt in de zorgsector.

Het lijkt er nu op dat alle sectoren nog een paar uur eerder dicht moeten zodat de scholen open kunnen blijven. Terwijl vrij duidelijk is dat een paar weken de scholen dicht meer gaat helpen om de R omlaag te krijgen dan een paar uur eerder borrelen en je Black Friday inkopen doen. Ik zie sowieso niet hoe het alleen maar vervroegen van sluitingstijden veel moet helpen omdat het er dan eerder op de dag juist drukker zal zijn. Ik heb doorgaans vrij veel vertrouwen in instanties en experts, maar vraag me inmiddels serieus af waarop het laatste OMT advies is gebaseerd. Als je dan al per se de scholen wilt ontzien, waarom niet de horeca een paar weken helemaal dicht, samen met ander amusement buiten de deur? Vergeleken bij het leed in de zorg en de enorme gezondheidsschade die nu door velen wordt opgelopen is dat toch peanuts? Of, in de woorden van Henk Jan Westeneng:

Sommigen doen nu net alsof we een keuze hebben welke maatregelen we kiezen. Een 'verwaarloosde brand' ga je echter niet geblust krijgen met een gietertje. Zelfs niet als het gietertje 'blusvliegtuig' genoemd wordt (neplockdown).

Wat is er nu nodig? Een echte lockdown. Totdat de R 0.8 of lager is. Dit is echt geen rocket science, hoeveel moeite politici ook doen om maar niet concreet te hoeven zijn over beleidsdoel.

Een lockdown = sluiten van niet-essentiele winkels, horeca, entertainment buiten huis, scholen, universiteiten, etc.

Dat laatste is wel handig er even bij te vermelden. In andere landen lukt het wel om stevig in te grijpen als dat nodig is. Daar worden combinaties toegepast van sneller en eerder boosten, 2G en 3G breed inzetten, en lockdowns wanneer het uit de hand dreigt te lopen. Zo is men in Oostenrijk met vergelijkbare cijfers als bij ons nu in een echte lockdown, zo een waarbij wandelen in het park zo ongeveer het enige is dat je nog buiten de deur kunt doen. Daarna wil men de lockdown voor ongevaccineerden weer voortzetten, en in februari volgt een vaccinatieplicht. In Italië is de vaccinatieplicht, die al gold voor zorgmedewerkers, uitgebreid naar meer sectoren en geldt 2G voor restaurants, hotels, bioscopen en sportscholen. Dat laatste geldt ook voor Griekenland en in Duitsland geldt 2G voor alle openbare gelegenheden bij meer dan 3 ziekenhuisopnames per 100.00 inwoners (en anders 3G). In België wordt openlijk over een vaccinatieplicht gesproken, en in zowel België als Frankrijk geldt die al voor zorgmedewerkers. In de meeste landen liggen de cijfers lager dan bij ons.

Een van de problemen is dat bij ons iedereen wil meepraten en een mening heeft, dat zowel kabinet als OMT verdeeld zijn, dat het kabinet al bijna een jaar demissionair is en het vertrouwen in de regering naar een dieptepunt is gezakt. En dan heb je natuurlijk nog de gebrekkige communicatie, en het te grote optimisme in augustus en september. Het gedraai van Rutte helpt ook niet mee. Het OMT moppert ondertussen dat de regering de adviezen geregeld niet goed opvolgt en teveel afzwakt.

Dinsdag zei Marc Bonten bij Nieuwsuur dat we niet tegelijkertijd code zwart in de zorg kunnen voorkomen, geen harde maatregelen nemen en wegblijven bij vaccinatiedrang, -dwang of -plicht.

"Als maatregelen onbespreekbaar zijn, dan moet de vaccinatiegraad snel heel erg omhoog. En tot die tijd moeten de ziekenhuizen zien te overleven. Als we het niet over de vaccinatiegraad kunnen hebben, dan rest slechts één ding: maatregelen aanscherpen om de ziekenhuizen overeind te houden. Daarmee bouwen mensen geen verdere immuniteit op. Dat betekent dat we de maatregelen waarschijnlijk moeten aanhouden tot het voorjaar ons uit die crisis gaat halen. Dus: de politiek, het kabinet en de Tweede Kamer, moeten nu echt keuzes gaan maken."

De vaccinatiegraad opkrikken gaat niet binnen een paar weken veel verlichting geven, dus je hebt voor de korte termijn sowieso stevige maatregelen nodig, omdat we inmiddels veel te laat zijn met ingrijpen. Maar omdat je daarmee de immuniteit niet omhoog krijgt (nog zoiets dat tot taboe was verklaard en je nu dus weinig meer over hoort) moet ook de vaccinatiegraad omhoog, en hoe sneller, hoe eerder de maatregelen weer verlicht kunnen worden. En ondanks de steeds geuite mantra dat 2G en andere drangmaatregelen daarbij niet helpen, stonden er in Oostenrijk lange rijen voor de vaccinatielocaties toen de lockdown voor ongevaccineerden inging.

Interessant is te lezen dat er in liefst 105 landen een vorm van vaccinatieplicht geldt. Niet tegen corona maar een van die andere vaccins tegen een nare virusinfectie. In 62 landen staat op weigering een straf ‘uiteenlopend van uitsluiting uit het onderwijs, tot geldboetes, gevangenisstraffen en in Italië zelfs tijdelijke ontheffing uit het ouderschap’, aldus de Volkskrant. Waarna men vervolgt:

Een vaccinplicht vergroot het wantrouwen en voedt de scepsis tegen álle vaccins, zo heet het op dit punt altijd. Maar de onderzoeken tonen een verrassend genuanceerd beeld. Nadat Frankrijk en Italië hun kindervaccinatieplicht uitbreidden, leidde dat juist tot meer gebruik van ook de vaccins die níét verplicht waren. En in Frankrijk nam het aantal mensen dat de veiligheid van vaccins niet vertrouwt, na uitbreiding van de plicht met haast 20 procent af.

Dat verplichting de vaccinatiegraad omhoog stuwt, staat intussen vrijwel vast. In de VS ontdekten wetenschappers dat de vaccinatiegraad hoger ligt in staten met zelfs een lichte vorm van verplichting – eentje waarbij men alsnog mag weigeren, na een beroep op gewetensbezwaren. In Europa vond men een verband met boetes: in landen waar ongevaccineerden een boete kunnen krijgen, zijn minder gevallen van mazelen en rode hond, en ligt de vaccinatiegraad hoger.

Of dat 1 op 1 ook zo zou werken bij het coronavaccin is natuurlijk niet zeker, maar de kans lijkt me groot. Toch hoor je allerhande gedragsdeskundigen, politici en zelfs OMT-leden zeggen dat drang en dwang averechts werken en het allemaal 100% vrijwillig moet, en we vooral veel begrip moeten tonen voor ongevaccineerden en in gesprek moeten gaan, want dat verbindt mensen. Met in gesprek gaan is natuurlijk niks mis, alleen gebeurt dat nu al maanden en helaas staat een deel van de ongevaccineerden daar niet voor open. Hun keuze heeft ver strekkende gevolgen voor de zorg en voor iedereen die een ziekenhuisbed nodig heeft, en juist daarom is alleen een ‘gesprek’ te vrijblijvend.

Het is verbluffend dat bovenstaande ervaringen met vaccinatieplicht zo weinig tot de politiek en de talkshowtafels zijn doorgedrongen. Het roept ook de vraag op waarom juist het verzet tegen het coronavaccin zo hevig en principieel is onder toch een flinke groep mensen, ondanks de overdreven zorgvuldigheid van de overheid wat betreft de bijwerkingen. (Vanwege een heftige bijwerking onder een handvol mensen van de miljoenen ingeënte mensen bij het Jansen vaccin, werd de hele vaccinatiecampagne weken stil gelegd.)

We hebben in Nederland wat minder mantra’s en taboes nodig, wat minder vastgeroeste ideeën en slecht onderbouwde meningen, en moeten wat meer de feiten laten spreken. En die wijzen nu heel duidelijk één kant op, die van een harde lockdown op de korte termijn en het opkrikken van de vaccinatiegraad op de iets langere termijn. Daarbij kun je naast goede voorlichting, vaccinatiedrang of -dwang ook denken aan het snel vaccineren van kinderen tussen 5 en 12 jaar.

maandag 22 november 2021

Liever 2G dan een lange lockdown voor iedereen


Terwijl Nederland afstevent op een regelrecht zorginfarct is er veel aandacht voor de gevoelens van ongevaccineerden. In diverse media komen zij aan het woord om uit te leggen dat ze echt geen wappies zijn, zich buitengesloten voelen, balen dat ze als schuldige van de huidige problemen worden gezien en heus goed nadenken maar zich niet willen laten dwingen. Dat Thierry Baudet ze als ‘de nieuwe Joden’ ziet die elk moment kunnen worden afgevoerd hoeft niet meer te verbazen, maar ook in het deftige NRC worden ze omschreven als minderheid die bescherming verdient. Ethici spreken over een ‘fundamentele aantasting van grondrechten’ als 2G wordt ingevoerd, die pas toelaatbaar is als alle andere opties zijn uitgeput. Ook politiek commentator Arjan Noorlander noemt 2G ethisch omstreden. Velen waarschuwen voor meer polarisatie en verdeeldheid als een vorm van 2G wordt ingevoerd.

Grote woorden voor een beperkte en tijdelijke inperking van vrijheden voor een bepaalde groep, aangezien het hier alleen zou gaan om grote evenementen en een deel van het uitgaansleven (waar geen vaste zitplaatsen zijn). Talrijk zijn de oproepen om ongevaccineerden niet te stigmatiseren en elkaar te respecteren. Ik krijg iedere keer dat een of andere politicus, gedrags- of communicatiedeskundige oproept tot wederzijdse verdraagzaamheid er nogal jeuk van, een beetje zoals vroeger met de eindeloze oproepen om moslims toch vooral niet te stigmatiseren.

Ongevaccineerden als minderheid met eigen rechten, waaronder in de eerste plaats om zich niet verplicht te voelen tot vaccinatie. Niet vaccineren als principiële keuze, als geloofsovertuiging, als eigen identiteit waarmee je je onderscheidt van de meerderheid van ‘makke schapen’ die gewoon doen wat ze gezegd wordt. Ik krijg er spontaan uitslag van. Evenals van die eeuwige oproepen tot liefde en vrijheid op demonstraties tegen de coronamaatregelen.

Je niet laten vaccineren heeft weinig met liefde te maken, evenmin als weigeren afstand te houden, een mondkapje te dragen of je aan andere regels te houden. Het gevolg is namelijk overvolle ziekenhuizen, overwerkte verpleegkundigen en steeds meer uitgestelde operaties met dramatische gevolgen. Maar dat mag je niet aan de ongevaccineerden wijten want dan maak je een hele groep tot zondebok. Daarom is vaccinatiedwang ook zo verkeerd: je laat mensen weliswaar volledig vrij – je mag kiezen of je je laat vaccineren of accepteert dat je tijdelijk sommige niet-essentiële dingen niet kunt doen – maar zet ze toch aan tot iets wat ze nu eenmaal principieel niet willen. En dat is ‘moreel omstreden’, zo begrijp ik.

De fout die hier wordt gemaakt is de weigering een vaccin te nemen als principieel en dus als grondrecht te erkennen en als iets dat je blijkbaar niet ter discussie mag stellen. Veel dingen die anderen schade kunnen berokkenen zijn bij wet verboden, zoals te hard rijden of onder invloed achter het stuur kruipen. Je niet laten vaccineren mag wel, en dus voelt het onterecht als je vervolgens toch van allerlei ellende de schuld krijgt.

Ongezond leven is niet verboden, al probeert de overheid roken en alcohol wel te ontmoedigen. De gezondheidsschade is vooral voor de roker en drinker zelf en onze gezondheidszorg is erop ingesteld. De IC’s liggen niet vol met longkankerpatiënten en er worden geen andere operaties voor uitgesteld. Onze liberale democratie legt veel van dit soort zaken (ook bijvoorbeeld wat betreft het milieu) bij de burger. Die moet zelf de minst schadelijke keuze maken en gebeurt dat te weinig dan doen we aan voorlichting, gooien er wat SIRE-spotjes tegenaan of verhogen de accijnzen. Dit werkt zolang de schade voor anderen nog enigszins beperkt is, maar wie bepaalt wanneer die schade te groot wordt?

Die grens lijkt wel bereikt nu er minstens 200.000 operaties zijn uitgesteld, mensen soms al meer dan een jaar wachten op een noodzakelijke ingreep en er steeds luider wordt gewaarschuwd voor de gezondheidsschade hiervan. Ziekenhuizen kunnen het niet meer aan, medisch personeel doet aan de lopende band noodoproepen, schrijnende verhalen komen op tv, en dan lees ik dat jongeren bang zijn dat ze door 2G dadelijk geen sushi meer kunnen gaan eten.

Er gaat hier iets faliekant mis, onder onze ogen voltrekt zich een ramp maar we lijken niet in staat adequaat te handelen. In een reeks tweets rekent infectieziektenmodelleur Marino van Zelst voor waar we naar verwachting over twee weken staan: met 2800-3500 ziekenhuisopnames zitten we dan middenin code zwart. Om dit te voorkomen zou onmiddellijk moeten worden ingegrepen met een echte lockdown, gevolgd door (gedeeltelijke) heropening met behulp van 2G en 3G, en veel meer controles op naleving daarvan. Ook moet versneld worden geboosterd en moet vaccineren van kinderen tussen de 6 en 12 jaar serieus worden overwogen.

Na de huidige lockdown light komt de regering vooralsnog niet verder dan een nogal slap voorstel voor 2G op een beperkt aantal locaties en alleen om de ongevaccineerden zelf te beschermen. Maar de meesten willen geen bescherming, ze vertrouwen immers op hun eigen immuunsysteem, of God, of op de Great Reset of wat dan ook. Van mij mogen ze, ik wil alleen wel als het nodig is in het ziekenhuis terecht kunnen. Het gaat in de eerste plaats om het in stand houden van een fatsoenlijk zorgsysteem en om de gezondheid van ernstig zieken die nu niet geholpen kunnen worden.

Velen bepleiten in plaats van 2G meer maatregelen voor iedereen. Dat zou eerlijker zijn en polarisatie tegengaan. Vorig jaar hadden we geen andere opties dan massaal thuisblijven en testen en bij de testcapaciteit is inmiddels de grens bereikt. Nu de pandemie maar voortduurt terwijl de meerderheid gevaccineerd is, zijn mensen steeds minder bereid om weer thuis te blijven zitten. Ongevaccineerden voelen zich buitengesloten, maar ook bij gevaccineerden groeit de frustratie. Vandaar dat maatregelen steeds minder effect lijken te sorteren. Intussen is de situatie in de zorg nog ernstiger dan bij eerdere golven, door uitputting en een steeds groter aantal uitgestelde operaties.

Ethisch is 2G in deze omstandigheden dan ook zeker verdedigbaar, met uitzondering uiteraard van mensen die zich om medische redenen niet kunnen laten vaccineren. Waarom zou iedereen thuis moeten blijven wanneer de meerderheid straks veilig weer naar de woonboulevard, theater of kroeg kan? Of naar beurzen, congressen, voetbalwedstrijden en festivals? Waarom moeten de 85% gevaccineerden gedwongen thuis blijven, uit solidariteit met de ongevaccineerden? Je bleef vroeger misschien eens thuis uit solidariteit met je beste vriendin als zij ziek was en jullie samen op een feestje waren uitgenodigd. Maar waarom zouden alle genodigden – ook zij die jouw vriendin helemaal niet kennen – uit solidariteit thuis moeten blijven en het feestvarken het feest moeten afblazen? Wat is daar eerlijk aan? Waarbij dan nog een verschil is dat je vriendin er niks aan kon doen dat ze ziek was, terwijl de ongevaccineerden elke dag de mogelijkheid hebben om – zonder afspraak –  een priklocatie binnen te stappen.

De berekeningen die ik heb gezien wijzen erop dat 2G beter werkt om het aantal besmettingen beperkt te houden dan 3G. Uit cijfers over de eerste helft van november blijkt de kans dat je na vaccinatie in het ziekenhuis belandt voor een 70-minner 98% kleiner dan zonder vaccin en voor de IC is dat 99% (voor de totale bevolking is dit 94% en 97%). Voor ongevaccineerden het aantal contactmomenten beperken lijkt dan een effectieve manier om zonder totale lockdown circulatie van het virus te beperken.

Zonder 2G zijn naar verwachting langdurigere en zwaardere lockdownmaatregelen onontkoombaar, die eveneens bepaalde groepen in de samenleving het hardst zullen treffen en in die zin oneerlijk zijn: de horecamedewerkers en horecabezoekers als de horeca weer dicht moet, de jeugd als de scholen weer dicht moeten, of sporters als sportactiviteiten weer worden verboden. Die groepen kunnen daar dan niets aan doen. De ongevaccineerden zijn de enige groep die aan de gevolgen van een maatregel kunnen ontkomen, gewoon door een prik te halen.

  

zondag 9 mei 2021

Met de huidige druk op de zorg valt er nog even niets te feesten

Tijd voor een petitie voor het handhaven van coronanormen?


ThePostOnline, Ratna Pelle , 21:40, 06 mei 2021 

Het is een bizarre situatie: overvolle ziekenhuizen, afgeschaalde noodzakelijke zorg, waarschuwingen voor code zwart, ingetrokken verloven. Tegelijkertijd hossende mensen op Koningsdag, feestende voetbalsupporters en zodra het goed weer is overvolle parken en terrassen waar ondanks de regels vijf mensen per tafeltje gezellig dicht bijeen zitten.

Afgelopen zondag stonden 12.000 Ajaxfans voor de ArenA te feesten. Het commentaar van de gemeente: dit was beter dan dat al die mensen naar de binnenstad waren getrokken… Men erkent dat ‘het veel te druk was’ maar stelt ook dat de politie, die wel in grote getale aanwezig was, niet hoefde in te grijpen. En dat men escalatie wilde voorkomen. Van tevoren was duidelijk gezegd dat feestjes niet waren toegestaan.

Verschillende ministers waren er niet over te spreken. Dit had niet mogen gebeuren, aldus Grapperhaus, en volgens De Jonge had Ajax meer maatschappelijke verantwoordelijkheid moeten nemen. Ai, van die woorden zal men onder de indruk zijn. Er waren ook kritische geluiden van verschillende gemeenteraadsfracties, vooral de oppositie. En daar blijft het bij.

Niet lang geleden vierde Cambuur ook al een feestje in Leeuwarden, en ook toen werd dit gezien als ‘spontane actie’ waarbij je beter niet kunt ingrijpen want dan escaleert het. En op Koningsdag idem. Na urenlang feesten in de Jordaan alsof er geen corona is, werden begin van de avond enkele straten schoongeveegd. En toen mensen al liters bier naar binnen hadden gewerkt werd vriendelijk aan de cafés gevraagd om te stoppen met drankverkoop voor buiten. Drankverkoop die bedoeld is om mee te nemen, niet om voor de tent op te drinken om na 10 minuten de volgende te bestellen. Dat weten die caféhouders ook wel, maar daar trekken ze zich niks van aan. Je vraagt je af waarom drankverkoop überhaupt was toegestaan op die dag.

Het signaal dat hier vanuit gaat is dat spontane feesten mogen. Er wordt wat gemord, zoals je ouders vroeger weleens morden als je toch wel erg laat thuis was of een onvoldoende had. Maar zolang er geen sancties volgden wist je dat je ermee weg kwam.

Ik zie het met stijgende verbazing aan. We snakken met zijn allen naar meer ruimte en het duurt allemaal tergend lang, maar al deze excessen maken dat het voor ons allemaal nog langer duurt. Voor de meeste mensen betekent dat nog langer wachten voordat je weer uit eten kunt, je verjaardag fatsoenlijk kunt vieren of naar de film. Voor sommige mensen betekent het nog langer binnen blijven en bang zijn bij ieder supermarktbezoek of ander sociaal contact. Nog langer je kinderen niet knuffelen, niet met vrienden afspreken of je partner of familie in het buitenland bezoeken. En voor anderen betekent het nog langer wachten op die noodzakelijke kanker- of hartoperatie, nog langer angst en pijn en onzekerheid, nog langer je bijna doodwerken op de ic. Steeds meer essentiële operaties en andere zorg worden uitgesteld, met ernstige gezondheidsschade tot gevolg.

Iedereen kan weten dat de ic’s en ziekenhuizen helemaal vol liggen. Als je iets ernstigs onder de leden hebt is de kans groot dat je niet kunt worden geholpen. Ga maar achteraan in de rij staan. Ic-artsen en hart- en longchirurgen zeggen dat code zwart in feite al wordt toegepast…

Bij de eerste golf is door wetenschappers uitgerekend dat dit tot substantieel meer doden heeft geleid dan dat er coronapatiënten werden gered door deze een zo goed mogelijke behandeling te geven. Dit nooit weer, werd plechtig beloofd. Ook nu weer werd berekend hoeveel ‘kwaliteitsjaren’ van mensen verloren gaan door het uitstellen van veel zogenaamd ‘planbare zorg’. En ook al zijn die berekeningen natuurlijk schattingen, dat veel mensen eerder dood gaan door bijvoorbeeld uitgezaaide kanker staat vast. Gommers zei afgelopen zaterdag:

“Je hoort van collega’s die opereren dat de tumoren nu soms al echt ernstiger zijn dan we normaal gewend zijn. Er is niks zo erg als dat je op een wachtlijst staat en er zit een tijdbom in je lichaam en dat de operatie dan wordt uitgesteld. Dat gun je niemand.”

Blijkbaar gunnen veel Ajax- en Cambuurfans, caféhouders en feestende jongeren dit anderen wel. Ze hebben het er in ieder geval niet voor over zich om die reden nog even in te houden. Er was eerder wel gewaarschuwd voor een situatie waarin vooral de jongeren zich veel vrijheden permitteren, terwijl juist de jongere ouderen die nog gevaccineerd moeten worden in de ziekenhuizen terecht komen, maar dat het zo extreem zou zijn had denk ik niemand verwacht. Al weken hopen en voorspellen deskundigen dat de cijfers snel omlaag gaan, maar men komt niet tegen de feestende jongeren op gevaccineerd. En na vaccinatie duurt het nog zo’n vier weken voordat dit zichtbaar wordt in de ziekenhuisopnames. Ook het lenteachtige weer dat ons moet helpen in de strijd tegen het virus blijft nog grotendeels uit, maar ik betwijfel inmiddels hoeveel ons dat gaat helpen gezien de enorme drukte die het teweeg brengt. Als iedere lentedag leidt tot festivaltaferelen in de stadsparken kan het misschien maar beter blijven regenen…

Ondertussen waarschuwde de voorzitter van de Nederlandse politiebond maandag ‘dat hij en zijn collega’s moeite krijgen met het handhaven van de coronaregels na de “spontane” bijeenkomst van Ajax-supporters voor de Johan Cruijff ArenA.

“Je gaat nu overal waar je komt horen: Ajax mag wel een feestje vieren en ik niet.”

Zo lijkt dus de norm te zijn gezet dat groepen feestende mensen alles kunnen maken, vooral als het spontaan gebeurt. Want tja, optreden leidt tot verspreiding van de menigte en escalatie. Maar het coronavirus leeft nou juist net op bij feestende menigtes, meer dan bij een groepje van vier dat een wandeling maakt of stilzittende mensen op anderhalve meter afstand in de bioscoop. Dus misschien moeten we toch beginnen met de feestende menigtes aan te pakken, en niet het buitensporten met vier of gereguleerde opening van doorstroomlocaties eindeloos uitstellen? Begrijp me goed, ik ben met de huidige cijfers tegen verdere versoepelingen. De drukte die de terrassen en winkels genereren vind ik al onverantwoord. Maar als er wat fermer en consequenter was gehandhaafd, waren die cijfers niet meer zo hoog en konden de verpleegsters wellicht ook met verlof in de meivakantie.

Ik tekende een paar weken geleden de petitie tegen het ‘fieldlab’ evenement met 10.000 mensen in Breda, omdat ik denk dat grote hossende menigtes nu geen goed idee zijn, ook niet als ze zijn getest. Ik zou ook graag tekenen tegen spontane feesten en bijeenkomsten van voetbalsupporters, jongeren, koffiedrinkende viruswappies en iedereen die meent er zo ontzettend aan toe te zijn. Ik zou willen tekenen tegen overvolle parken die meer weg hebben van een festival, die zeker vanaf komend weekend dagelijks weer op tv te zien zullen zijn. En ook tegen al die illegale feesten. En tegen horeca die de tafeltjes net zo hebben staan als voor de coronacrisis met vijf jongeren (dus geen huishouden) per tafeltje. Niet om anderen iets te misgunnen, maar om ons allemaal zo snel mogelijk meer vrijheid te gunnen, inclusief het ziekenhuispersoneel. Misschien kan een van hen een petitie opstellen? Dat maakt denk ik net wat meer indruk dan als ik het doe. Hierbij een opzetje:

Wij
Verontruste zorgverleners, patiënten op de steeds langer wordende wachtlijst, hun naasten en anderen,

Constateren
Dat het spontaan feesten van groepen supporters en jongeren en het samendrommen in grote groepen in parken met mooi weer, een slag in het gezicht is van patiënten en zorgverleners en iedereen die zich wel aan de regels houdt en hier zo snel mogelijk uit wil komen, liefst zonder ziek te worden,

En roepen de overheid op
Tegen dergelijke gevaarlijke en totaal ondoordachte praktijken adequaat op te treden en zo de volksgezondheid te beschermen en de overbelasting van de zorg tegen te gaan.

donderdag 15 april 2021

De nieuwswaarde van populisten

 

Meer nog dan andere partijen hebben rechtspopulistische politici media aandacht nodig, en die krijgen ze ook voldoende met dank aan alle controversiële uitlatingen. Over de ongemakkelijke relatie van de ‘msm’ (mainstream media) met rechtspopulisten en hun invloed op de populariteit daarvan, stond vorige maand een interessant stuk in de Volkskrant. Media staan in de rij voor een gesprek met Geert Wilders, die dat zelf afhoudt. Met als gevolg dat er juist veel over hem wordt gepraat. Baudet stapt herhaaldelijk op uit talkshows als hem iets niet bevalt, met meer aandacht als gevolg. “Media aandacht en partijpopulariteit versterken elkaar: journalisten doen verslag van een partij, waarna die partij in de peilingen stijgt, waarna meer media erop duiken, waarna de zetelaantallen blijven oplopen, etc.”

Zichtbaarheid

Dat wordt bevestigd door onderzoek naar het verband tussen de zichtbaarheid van Wilders in drie Nederlandse kranten en zijn zetelaantal in de peilingen tussen 2004 en 2017. Daarbij was de invloed van de media aandacht belangrijker dan die van de peilingen. Dit bevestigt de vaak gehoorde (en door de media vaak ontkende) bewering dat de populariteit van populisten mede aan overmatige media aandacht is te wijten. Deze aandacht, ook als die kritisch is, verschaft de partij legitimiteit. Hoewel populisten zelf altijd beweren dat de media zo vooringenomen zijn, profiteren ze er dus wel degelijk van, meer dan middenpartijen ook. Een optreden van Baudet of Wilders met bijbehorende provocerende uitspraken en felle discussies, leidt tot meer aandacht in andere media en op Twitter. Hun achterban smult er vervolgens van hoe zij de gevestigde macht uitdagen en zich niet de mond laten snoeren. Hoewel Twitter meer preken voor eigen parochie is, en het dezelfde volgers zijn die talloze tweets van Baudet en Wilders retweeten, versterkt Twitter ook de aandacht voor hen weer. Geregeld halen hun uitspraken op Twitter het journaal.

Media zijn zich van deze invloed wel bewust, al bagatelliseren ze het soms ook, zo blijkt uit een rondgang van de Volkskrant bij verschillende media en (oud)journalisten. Men wil brengen wat ‘relevant’ is, maar wanneer is dat het geval? En media geven toe ook te profiteren van populistische politici omdat hun uitspraken zo lekker stellig en simpel zijn, in tegenstelling tot het soms wollige taalgebruik van gematigde politici. Dat doet mij denken aan een artikel in de Volkskrant van 2014, waarin werd uitgelegd waarom eenmansclubs zoals Federatief Joods Nederland (Loonstein) of Rikus Spithorst van de Maatschappij voor beter OV zo vaak in de media kwamen, en de veel grotere gematigde organisaties als het CIDI en Rover veel minder:

“Journalisten bellen hem vaak voor achtergrondinformatie of een stevige quote, die hij meestal meteen kan oplepelen (...) Spithorst heeft een eigen geluid en neemt geen blad voor de mond. Dat maakt hem verfrissend. Hij neemt altijd op en reageert meteen, terwijl Rover lang op zich laat wachten en diplomatiek antwoordt”, aldus een redacteur van de Volkskrant. Dit verhaal geldt natuurlijk ook voor eenmansbedrijf Een Ander Joods Geluid, dat in het artikel niet werd genoemd. Jaap Hamburger reageert snel met stevige kritiek, dingen die niet-Joden niet zo snel durven zeggen over Israel of antisemitisme. En journalisten hebben haast, hun stukkie moet snel klaar en er moet een pakkende kop boven. Dan heb je meer aan Wilders, Baudet, Spithorst of Hamburger dan aan een gematigd iemand die goed nadenkt over wat hij/zij de krant vertelt en wellicht eerst even wil overleggen met de communicatie adviseur.

Nieuwswaarde

Hoewel verschillende journalisten desgevraagd aangeven goed op te letten en af te wegen of de strapatsen van Baudet of Wilders wel echte nieuwswaarde hebben, domineren ze toch vaak de berichtgeving. Trouw geeft toe ondanks pogingen ‘proportioneel aandacht te besteden aan de partijen’ daar niet altijd in te slagen. Marcel Gelauff van de NOS zegt dat het schokeffect van uitspraken van Wilders en Baudet afneemt. En daarmee dreigt normalisering. De Volkskrant bracht de racistische appjes van Baudet eerder dit jaar pas op pagina 9. ‘Hoe nieuwswaardig is het als iemand elke dag een grens over gaat?’ Heel nieuwswaardig, zou ik zeggen. Want allerlei mensen overwegen een stem op deze persoon, die mediageniek wordt genoemd, en dan lijkt het me van het grootste belang te weten hoe extreem zijn opvattingen zijn.

De winst van (rechtse) populisten wordt dus mede veroorzaakt door de onevenredige media aandacht die ze krijgen. Dat weten ze en daar spelen ze op in, en hoewel de serieuze media proberen om hier kritisch op te zijn gebeurt het toch. Daarbij is het effect van normalisering cruciaal. Je ziet een knappe jongeman zitten bij een talkshow, die weliswaar kritisch wordt ondervraagd maar dat geldt ook voor gematigder politici. En die meepraat, grapjes maakt, en dus eigenlijk gewoon een heel normaal iemand waar je prima op kunt stemmen. Daarom misschien kwam Martijn Koning met zijn ‘roast’ bij Jinek, om duidelijk te maken dat hier geen normaal geaccepteerd iemand zit maar een extremist, een racist en antisemiet die buiten deze orde zou moeten vallen. Hij ging te ver, vooral daar waar hij er zijn vriendin en eventuele kinderen bijhaalde, en grappig was het ook niet, maar ik kan me wel voorstellen dat hij bovengenoemd patroon wilde doorbreken.

Eigen volk

Dit alles in schril contrast met de jaren ’80, toen een racist nog een echte paria was waar je niet mee praatte, en zelfs niet naast wilde zitten in de Kamer. En je was al een racist als je ‘Eigen volk eerst’ en ‘Vol is vol’ zei, je hoefde echt geen Holocaustontkenners te retweeten, op bijeenkomsten van neonazi’s te speechen, met bekende racisten uit de VS te dineren, of bizarre complottheorieën te verzinnen over hoe de elite expres al die mensen hierheen haalt om onze cultuur kapot te maken.

Destijds schreeuwde half Nederland moord en brand over Hans Janmaat van de Centrumpartij. Hij vond dat we geen buitenlanders meer moesten toelaten en eerst voor onszelf moesten zorgen; een behoorlijk normaal rechts standpunt in de huidige tijd. Bij een bomaanslag door antifascisten is zijn vriendin een been verloren, iets waar weinigen door ontzet waren. ‘Zo gaat dat met racisten en neo-nazi’s’, was de teneur. Nu zitten er bijna 30 Kamerleden rechts van de VVD in de Kamer. Velen van hen hebben zich in het echt of op Twitter weleens grof uitgelaten over buitenlanders, onsmakelijke dingen over Joden of de Holocaust gezegd of zaten in app-groepen waar racisme en antisemitisme bon ton waren (bedenk even dat de mensen van het ‘nette’ JA21 tot afgelopen november met Baudet in een partij zaten, nadat hij al talloze idiote opvattingen had geventileerd en kontakten met extremisten had. Ik heb ze daar weinig over gehoord, zolang het geen expliciet door hemzelf geuit antisemitisme was vond men het blijkbaar best).

Kritisch maar correct

Veel mensen lijken zich er niet meer echt druk om te maken. Iedere maand duikt er wel een nieuw schandaaltje op rond FvD, maar of Baudet nou zegt dat George Soros achter corona zit en Hillary Clinton een pedofiel is, of dat iedereen die hij kent een antisemiet is, of dat de elite via de massa-immigratie onze cultuur kapot wil maken, of dat het Neurenberg tribunaal onwettig was en de nazi’s daar niet veroordeeld hadden mogen worden, dat vrouwen zin hebben ook als ze nee zeggen, dat zwarten een lager IQ hebben, dat Erkenbrand een prima club van jonge idealisten is, etc. etc., het lijkt er niet echt toe te doen. Journalisten bejegenen hem kritisch maar correct, in de Kamer wordt hij normaal behandeld. Een excentriekeling die af en toe wat te diep in het glaasje kijkt en dan flirt met verkeerde ideeën, zo wordt vaak vergoelijkend gezegd. Of zoals Hiddema (die zelf op Freek Jansen stemde, de leider van de jongerenorganisatie waar een beerput aan antisemitische en neonazi-bagger uit naar boven kwam) het zei: ‘Baudet moet gewoon stoppen met Twitter, dan is het een beste kerel’.

Ik vind het gevaarlijk dat je op dergelijke extremistische ideeën, waarvan we hebben gezien waartoe ze kunnen leiden, niet wordt afgerekend. Dat je omdat je je terras open wilt op zo iemand gaat stemmen. In de jaren ‘80 werd er over-gereageerd op Janmaat. Nu wordt er zwaar onder-gereageerd op Baudet en zijn maten, en worden de meest extreme ideeën gelegitimeerd. Samen met de opkomst en verspreiding van nepnieuws en de fabeltjesfuik een zeer gevaarlijke ontwikkeling...

Ratna Pelle

woensdag 14 april 2021

Mensen die op populisten stemmen

 

In mijn vorige blog ging ik in op de verkiezingsuitslag van 17 maart en de winst voor de VVD en Mark Rutte, die mij in zekere zin verbaasde omdat er zoveel kritiek was op het beleid van de regering, vooral betreffende de coronacrisis en de toeslagenaffaire. Van deze kritiek heeft links niet geprofiteerd, ondanks de inzet van bijv. SP’er Renske Leijten in het boven tafel krijgen van gevoelige informatie in de toeslagenaffaire. Wel geprofiteerd heeft Forum voor Democratie, dat tegen de verwachting in 8 zetels won. Dit ondanks de openlijk racistische en antisemitische opmerkingen en tweets van Thierry Baudet en co, en zijn van de pot gerukte complottheorieën.

Bestuursstijl

Inmiddels heeft het imago van premier Rutte toch een flinke deuk gekregen. Wat de toeslagenaffaire of de vele blunders tijdens de coronacrisis niet vermochten, leek even werkelijkheid te worden na een uitglijder door een onhandigheid van een verkenner. Rutte zei net iets te nonchalant dat dit echt niet nog in de Kamer moet worden uitgespeld, dat we dóór moeten, het land moet geregeerd, niet zo zeuren over kleinigheden en formulerinkjes, we gaan het snel en efficiënt regelen onder mijn leiding. De onvrede van mensen, van Kamerleden althans, leek zich te kanaliseren in die ene opmerking over dat ene Kamerlid, dat ene leugentje, dat staat voor de arrogantie van de macht, en uiteindelijk ook voor de houding die tot de toeslagenaffaire kon leiden, in de woorden van Leijten en datzelfde Kamerlid: de ‘Rutte doctrine’.

Dit gaat over bestuursstijl, over transparantie, over de rol van de regering versus de Kamer, en staat daarbij los van ontevredenheid over het inhoudelijke beleid, bijvoorbeeld of de Belastingdienst wel zoveel aandacht had moeten besteden aan fraudebestrijding bij toeslagen, versus fraudebestrijding bij brievenbusfirma’s of andere bedrijven.

Bonussen

Wat mij vaak verbaast is dat mensen die ook inhoudelijke kritiek hebben, die het bijvoorbeeld onbegrijpelijk vinden dat er bonussen worden uitgekeerd aan topbestuurders terwijl de gewone werknemer er niet op vooruit gaat, dat niet omzetten in een linkse stem. Waarom stemmen mensen die ontevreden zijn niet op partijen die met inhoudelijke en enigszins realistische oplossingen komen? Zoals bijvoorbeeld belastingverhoging zodat we mensen in de zorg en op scholen beter kunnen betalen, of weer terug naar het ziekenfonds als je kritiek hebt op het huidige systeem met zijn vele verzekeringen die elk jaar weer een puzzel vormen wie wat wel en niet vergoedt bij welke zorgverlener?

Vind je dat de marktwerking te ver is doorgeschoten, dat de kleine man het niet meer kan volgen, dat de gewone Nederlander wordt vermalen door een bureaucratisch en star overheidsorgaan? Nee, ik ben niet van de SP maar ik verbaas me er wel over dat mensen met dergelijke kritiek op partijen stemmen die de belasting willen verlagen, het bedrijfsleven ruim baan geven en de publieke voorzieningen verder uitkleden – althans dat is wat hun stemgedrag zegt, de verkiezingsprogramma’s zeggen natuurlijk allemaal dat alles belangrijk is en iedereen het beter moet krijgen. Geen belasting betalen maar wel een overheid die alles goed regelt en betaalt, van nu het ene noodhulp pakket na het andere, goede zorg, goede infrastructuur, voldoende woningen in alle sectoren, goed onderwijs, en ook politie natuurlijk en misschien toch ook iets voor defensie en het tegengaan van cybermisdaad, etc. etc. Iedereen snapt dat dat niet kan en dat is dus prima uit te leggen.

Rechtspopulisten

De coronacrisis heeft meer dan ooit duidelijk gemaakt hoe belangrijk de zorg is, en hoe urgent onze omgang met de natuur herzien moet worden. Daarvoor moet je niet bij de VVD zijn en ook niet bij Forum. Wilders zegt op te komen voor de zorg en dient moties in dat zorgpersoneel meer betaald moet krijgen, maar als je ondertussen de belasting wilt verlagen is het de vraag waarvan je dat moet betalen. Oh ja, van het mythische einde-aan-de-massa-immigratie natuurlijk.  Ten eerste is die al ingeperkt door de huidige regering, ten tweede zitten we aan verdragen vast, en ten derde zijn de meeste ‘buitenlanders’ (of vooral moslims want daar gaat het Wilders om) hier niet via een asielprocedure gekomen maar zijn hun ouders lang geleden hierheen gehaald om onze economie te helpen groeien. Hun kinderen zijn vaak fanatieker moslim dan zij waren en dat verander je niet door de grenzen te sluiten, maar dat terzijde.

De meeste stemmers op de populisten kijken blijkbaar niet erg kritisch naar de haalbaarheid van de plannen van Wilders en Forum of naar het verschil tussen wat zij zeggen en wat ze vervolgens doen. Rechtspopulisten worden zelden afgestraft voor het niet kunnen waarmaken van al hun beloftes en de onhaalbaarheid van hun plannen, omdat hun achterban dat kennelijk niet belangrijk vindt. Ze willen vooral een signaal afgeven, laten merken dat ze boos zijn en daarmee de traditionele partijen een opdonder geven. De behoefte om frustraties om te zetten in een stem lijkt het te winnen van de wens op een partij te stemmen die het meeste kans maakt daadwerkelijk iets aan het probleem te doen.

Ook extreme of zelfs openlijk racistische ideeën schrikken veel kiezers niet meer af. Wilders stemmers geven steevast aan dat ze niet al zijn opvattingen delen over moslims, maar het belangrijk vinden om op iemand van buiten de gevestigde orde te stemmen, tegen de elite, iemand die ‘zegt waar het op staat’ en ook bij zijn verhaal blijft. En iemand die hun problemen zoals verlies van autonomie en identiteit door ‘Brussel’ en teveel buitenlanders serieus neemt. Hoe hard gevestigde partijen ook roepen dat zij dat ook serieus nemen, hoe vaak die ook in gesprek gaan met ‘de gewone man’, zo wordt dat door hen niet ervaren. Misschien omdat die partijen wel luisteren maar ook kritisch zijn en niet overal in meegaan. Het is misschien een beetje als het eten van een vette snack die snel verzadigt tegenover een voedzame verantwoorde maaltijd: het eerste is aantrekkelijker maar het tweede beter op de langere termijn.

Burgerparticipatie

De vraag is hoe mensen kunnen worden overtuigd voor de voedzame maaltijd te kiezen, hoe ze kunnen worden aangesproken op hun ratio, op hun vermogen kritisch mee te denken in plaats van een lange neus te trekken naar de gevestigde orde. Mensen die op populisten stemmen hebben hun vertrouwen in de ‘gevestigde orde’, de traditionele partijen met hun machtsstructuren en ‘baantjes carrousel’ verloren, maar dat wil niet zeggen dat ze geen begrip hebben voor lastige dilemma’s en afwegingen.

Ik vind in dat opzicht de ideeën interessant over meer burgerparticipatie waarbij echte, reële invloed en verantwoordelijkheid wordt gegeven aan een a-selecte groep burgers. Geen referenda maar groepen burgers daadwerkelijk over lastige zaken laten meebeslissen, een beetje zoals de burgerjury’s in sommige landen. Uit onderzoek blijkt dat zij dan veel meer dan je zou verwachten op grond van wat je zoal leest op Twitter na uitspraken in belangrijke zaken, tot genuanceerde en afgewogen besluiten komen.

Uiteraard moet wel aan een aantal voorwaarden worden voldaan, en het zal niet met alle onderwerpen mogelijk zijn, maar ik denk dat democratie veel meer moet zijn dan een keer in de vier jaar stemmen. Ook de structuur die wij kennen met partijen waarvan je lid kunt worden en waarin je zelf invloed kunt uitoefenen door actief te zijn, werkt steeds minder. Juist in de populistische partijen is er weinig ruimte voor participatie van mensen van buiten de politiek, en wil de leider graag alle touwtjes in handen houden. Partijen zouden meer durf moeten hebben en vindingrijker kunnen zijn in het aanspreken van burgers op hun verantwoordelijkheidsgevoel en creativiteit, en zo de populisten de wind uit de zeilen kunnen nemen. Zij hebben immers de mond vol over de arrogantie van de macht en dat er niet naar de burger wordt geluisterd, maar doen daar zelf als het erop aan komt vrolijk aan mee. Zij nemen de burger uiteindelijk allerminst serieus, hoezeer ze hem/haar ook naar de mond praten.

Ratna Pelle

dinsdag 23 maart 2021

Politieke keuzestress op 17 maart

Het was weer een worsteling afgelopen 17 maart! Er waren 10 tot 15 enigszins serieuze partijen waaruit je kon kiezen, terwijl er een veelvoud aan politieke en maatschappelijke opvattingen is en vooral een veelvoud aan combinaties. Zoals ieders identiteit uniek is, is je politieke kleur dat ook. Maar je moet een hokje aankruisen, en die persoon, van die partij, gaat jou vertegenwoordigen. Die stemt over vele honderden moties, neemt deel aan vele Kamerdebatten, wordt belobbied, laat zich informeren en komt misschien zelfs in de regering en neemt talloze belangrijke en verstrekkende besluiten. En sluit allerlei compromissen, wellicht ook op punten die voor jou cruciaal zijn... Natuurlijk kun je iemand aanschrijven en jouw visie neerleggen, maar al heet het volksvertegenwoordiger, niemand heeft tijd om duizenden brieven te lezen, laat staan met je in gesprek te gaan.

Toen ik vroeger nog lid was van GroenLinks schreef ik ze weleens aan over de zoveelste eenzijdige anti-Israel motie, en kreeg alleen een kort standaardantwoord. Mensen die de partij recentelijk aanschreven over het feit dat men een vrouw hoog op de lijst zette die tot 1 december vicevoorzitter was van een belangrijke met de Moslimbroederschap verbonden jongerenorganisatie, kregen geen of een totaal nietszeggend antwoord. Ook bij andere partijen blijft het vaak bij een korte formele reactie. Op facebookberichten wordt al helemaal niet gereageerd, en logisch ook, die mensen kunnen zich niet in tienen splitsen.

Meerstemmig

In Duitsland heb je een Zweitstimme. Je stemt op degene die je wilt dat het land gaat leiden, bijvoorbeeld Angela Merkel, en je stemt daarnaast op de partij die je het beste programma vindt hebben, bijvoorbeeld de Grünen. Dat is al iets. Maar ik zou wel een Dritt- Viert- en Fünftstimme willen hebben. Eén voor wie het land moet leiden, één voor welke partij de beste ideeën heeft voor de oplossing van de coronacrisis, één voor het beste klimaatbeleid, één voor Israel en Joden, en één voor een eerlijker sociaal beleid. En doe er ook nog maar eentje voor medisch-ethische kwesties en eentje voor veiligheid, en misschien ook eentje voor Europa.

De tijd dat je een bepaalde ideologie aanhing of geloof had en daar automatisch een hele set standpunten bij hoorde, is voorbij. Links en rechts lopen steeds meer door elkaar. De ene stemwijzer zet 50+ bovenaan, de andere Jong, en de ene de CU en de andere D66. Rechtse mensen klagen dat de linkse partijen veel te hoog scoren, linkse mensen krijgen de libertaire partij bovenaan, etc. Het kan verkeren. Bij de beantwoording van de stellingen door de partijen nemen ze het soms nogal ruim, zodat op eigenlijk linkse stellingen, waarnaar de afgelopen jaren niet werd geregeerd, ook VVD en CDA goed scoren. En lang niet alle onderwerpen passen in het oude links-rechts stramien, en dan is het ook nog toeval over welke onderwerpen er toevallig vragen bij zitten.

Stemmen trekken

Een gedeeltelijke oplossing bieden de Stemmentracker of de Stemchecker: je geeft aan of je het eens bent met moties waarover daadwerkelijk is gestemd en kijkt vervolgens met welke partij je de meeste overeenkomst hebt. Simpel. Maar veel moties zijn door een veelheid van partijen gesteund, dus de verschillen zijn niet heel groot, en soms stemt een partij ergens tegen omdat ze er niks van moeten hebben (FvD tegen klimaatwet) of juist omdat het ze niet ver genoeg gaat (PvdD tegen klimaatwet). Ik moest mijn mening geven over een bindend dan wel adviserend studieadvies, de beveiliging van koopvaardijschepen, de IJsselmeer ziekenhuizen, visumvrij reizen van Albanezen in Europa, en nog zo wat dingen die de afgelopen vier jaar in de Kamer zijn langsgekomen maar waar ik me nog nooit in had verdiept.

Veel dingen die voor mij belangrijk zijn komen daarentegen helemaal niet aan bod. Ik had steevast Denk en Bij1 hoog staan, niet alleen omdat er nooit wat over Israel in die stemwijzers zit, maar omdat zij nou eenmaal met bijna alle progressieve moties meestemmen. Er waren opvallend genoeg ook geen stellingen over Zwarte Piet, diversiteit of antiracisme. Ik vind deze partijen daar behoorlijk in doorschieten en kan nogal kriebelig worden van dat ‘woke’ zijn en de politiek correcte aanduiding van een en ander. Soms is de persoon en diens achtergrond minstens zo belangrijk als de ideeën die men uitdraagt, maar dat is niet in een stelling te vatten.

Maar mijn grootste worsteling is dat het gewoon niet mogelijk is op een partij te stemmen die het klimaatprobleem en natuurbehoud echt serieus neemt en ook recht doet aan Israel. De CU komt nog het meest in de buurt en ik ken genoeg mensen die erop stemmen, maar voor mij is het geen optie met mijn liberale visie op voltooid leven en dergelijke kwesties, mijn twijfels bij het bijzonder onderwijs, het belang dat ik hecht aan emancipatie ook van homo’s en de LGBTI-etc. beweging. Er is gewoon teveel waarin de CU een totaal ander - namelijk op de Bijbel gebaseerd - wereldbeeld heeft.

Ontstemd

Van oudsher sta ik het dichtst bij GroenLinks, en die krijgt nu in het NIW zelfs een minimaal soort stempel van goedkeuring, ik moest even twee keer lezen om te geloven dat Bart Schut het echt had geschreven:

“Net als D66 omarmde GroenLinks (GL) in november de IHRA-definitie, zoals buitenlandwoordvoerder Bram van Ojik al in maart 2019 opperde in een interview met het NIW. Deze ommezwaai ging niet zonder slag of stoot; de meer extremistische vleugel van de partij probeerde eind januari tijdens een onlinecongres de fractie te corrigeren. Maar de partijleiding ontraadde de motie, een advies dat door liefst twee derde van de leden werd gevolgd. Nadat Van Ojik eerder al de BDS-beweging had afgewezen, leek de partij afstand te doen van zijn activistische anti-Israëlverleden en een acceptabele Israëlkritische koers te varen.”

Daar volgt natuurlijk een hele vette disclaimer op en dat is ook de reden dat ik er niet op heb gestemd: de nummer 9 was tot 1 december (nadat haar plaats op de lijst al was bekend gemaakt en er ophef was ontstaan) vicevoorzitter van Femyso, gaf trainingen aan o.a. Milli Görüs en had andere kontakten met mensen van de Moslimbroederschap (MB). Kauthar Bouchallikht laat weten met voorkeursstemmen alsnog een zetel in de Tweede Kamer te hebben gewonnen, wat de vraag oproept waarom zoveel mensen juist op haar stemden. Wellicht heeft GroenLinks met haar kandidatuur meer stemmen van moslims gekregen, of stemden mensen op haar uit protest tegen de zogenaamd rechtse kritiek op haar?

Bouchallikht zegt dat ze alle progressieve standpunten van GroenLinks onderschrijft. Als dat echt zo is, betekent dat een radikale breuk met haar verleden en het milieu waarin ze tot voor kort actief was, of ze moet toneel hebben gespeeld bij al haar MB gelieerde activiteiten. Ze is jarenlang voor Femyso actief geweest, bovendien was haar vader een leidend figuur binnen de MB in Nederland. Helaas weten we niet hoe dit zit, want ze is nergens in de media echt kritisch hierover aan de tand gevoeld en kwam altijd weg met simpele en ontwijkende antwoorden.

Voor mij dus geen GroenLinks dit keer. Toch was ik niet blij met hun grote verlies en vond ik de uitslag triest, vooral ook de bijna 30 zetels voor partijen rechts van de VVD, die weliswaar gewoon openlijk, er behoorlijk radikale ideeën en soms bizarre standpunten op nahouden. Heel links heeft nog 26 zetels, dat waren er in 2006 nog 65. Rutte is niet afgerekend op de toeslagenaffaire, de PvdA blijkbaar wel, terwijl Rutte daar toch duidelijk meer verantwoordelijkheid in had.

Coronablunders

Er is flink geblunderd in een jaar coronacrisis: van de beschermingsmiddelen waarbij we achteraan in de rij stonden (met extra besmettingen en doden in vooral de verzorgingshuizen als gevolg, ik vind dat best heftig), tot de minimale testcapaciteit tot vorige zomer, de vele mensen die met lichte klachten gewoon moesten doorwerken in de zorg, verzorgers die zelfs coronapatiënten volgens het RIVM zonder beschermingsmiddelen veilig konden behandelen, en hoe daarover vervolgens werd gedraaid. Ook werd na de zomer veel te traag gereageerd op de al maanden oplopende besmettingscijfers, en aanvankelijk met halfslappe maatregelen als dat het licht in de horeca om 12 uur aan moest. En nu nog steeds zijn we op de massale inzet van sneltesten aan het wachten, we waren het laatste EU land dat met vaccineren begon en bungelden tot een paar weken terug bijna onderaan net boven Bulgarije.

En dan natuurlijk de willekeur in de maatregelen: met zijn drieën op afspraak naar buiten kostte je vorig jaar 390 euro p.p. inclusief strafblad (ook op anderhalve meter), elkaar spontaan ontmoeten en een praatje maken mocht geloof ik nog net, je mag wel met honderden tegelijk demonstreren of uitwaaien op de Boulevard maar niet op het terras ernaast zitten etc. etc.  En dan de avondklok die er even voor een paar weken zou komen en nu al twee maanden geldt, terwijl ik wel weer een tattoo kan laten zetten.

Verlies op links

Over al deze zaken was behoorlijk wat chagrijn, in de talkshows werd het kabinetsbeleid gefileerd, er was woede en ontzetting over de toeslagenaffaire, Renske Leijten en Pieter Omtzigt werden bewonderd om hun volharding in het boven tafel krijgen van de informatie. En wie wint er? Mark Rutte! Wie verliest? CDA en SP. Oké, het CDA was tegelijk ook onderdeel van de macht en dus het probleem, maar waarom is de SP hier niet voor beloond? Lilian Marijnissen deed het verder ook niet beroerd, wat ook geldt voor Jesse Klaver en Lilianne Ploumen.

Een jaar lang leken ze de wind mee te hebben nu meer dan ooit duidelijk is dat er meer geld nodig is voor de zorg en we de wrange vruchten plukken van de bezuinigingen van Rutte 2. Ook het belang van een kleinere veestapel en andere omgang met dieren lijkt me alleen maar aan urgentie te hebben gewonnen. Een deel komt natuurlijk doordat Sigrid Kaag sterk opkwam en meer leiderschap uitstraalde, maar D66 is geen echt linkse partij. Hans Spekman klaagde bij Jinek dat het niet over wonen en grondpolitiek ging en andere klassieke sociaal-economische thema’s, en we teveel met identiteitspolitiek bezig zijn: hoe racistisch is Zwarte Piet, wel of geen excuses voor de slavernij, de correcte aanduiding van iemand die in een niet-westers land is geboren of wiens ouders daar vandaan komen, er wordt 10 of 20 keer zoveel over geschreven als over het minimumloon of hoe speculanten de huizenprijzen opdrijven. Op een gegeven moment kreeg Marijnissen bij Nieuwsuur de vraag of ze wel ‘woke’ was, een vraag waar ze geen duidelijk antwoord op gaf. Over de gigantische kloof in salarissen binnen grote ondernemingen en de bizarre miljoenen bonussen die aan de top worden uitgedeeld ging het niet.

Ratna Pelle

 

zaterdag 6 maart 2021

Ongelijke behandeling in tijden van corona

De terrassen willen dolgraag weer open....

In het coronabeleid is de logica soms ver te zoeken, wat het draagvlak voor de maatregelen ondermijnt en tot begrijpelijke irritaties leidt. Zo meldt de Volkskrant op woensdag, de eerste dag dat er op afspraak gewinkeld mag worden:

“Voor de ingang van de winkel reageren twee klanten geïrriteerd als ze te horen krijgen dat er vandaag alleen op afspraak gewinkeld mag worden. Een van hen koopt desondanks twee sleutelhangers die hij diezelfde dag nog cadeau wil geven. Hij mag ze volgens de regels alleen niet meteen uit de winkel meenemen. Maar voor alles is een oplossing, de klant woont niet ver weg. ‘Dan kan ik ze wel nu bij u thuisbezorgen’, besluit een van de medewerkers. De klant loopt tevreden naar huis om open te kunnen doen als de bel gaat.” 

Bekend zijn natuurlijk de terrassen die dicht moeten blijven terwijl men in het Vondelpark aan het feesten was, of volle Jumbo’s en Kruidvatten terwijl de kledingzaak ernaast leeg is. Ook steekt het dat de Jamin en de Gall & Gall open zijn maar mensen geen onderbroek konden kopen bij de Zeeman, of dat de Primera wel een postzegel mocht verkopen maar geen rouwkaart; en nu moet je voor de onderbroek of rouwkaart vooraf een afspraak maken? Ook opvallend zijn de anti-coronaprotesten met honderden mensen, of de campagnebijeenkomsten van Baudet, toegestaan mits er afstand wordt gehouden, en het feit dat je niet met drieën mag wandelen of buiten sporten. En wat is er per se onveiliger aan buitensporten als je 27 bent en geen 26?

Al dat soort zaken leiden er steevast toe dat mensen verongelijkt zijn. Als de kappers open mogen, dan kan ik mijn zaak ook veilig openen. Als een masseur een uur over je heen gebogen aan je rug mag zitten dan kan ik een klant ook wel in tien minuten aan zijn gerief helpen, zegt de sekswerker. De ene sector openen en de andere niet, of de ene groep meer ruimte geven dan de andere, leidt tot boosheid, protesten en rechtszaken tegen de overheid. Vandaar dat de ideeën van Herstel-NL zo desastreus voor het moreel en de onderlinge solidariteit waren.

Handhaving

Dit probleem zie je ook bij de handhaving. Na negenen buiten lopen betekent een redelijke kans op 95 euro boete, ook als je alleen loopt en er buiten de betreffende boa niemand in de buurt is die je zou kunnen besmetten. Bij veel illegale feesten, waar mensen met soms honderden dicht op elkaar staan en de volksgezondheid in gevaar brengen, is de boete, juist ja, ook 95 euro. De kans dat je hem krijgt is echter een stuk kleiner dan bij het overtreden van de avondklok, omdat men zo snel geen tientallen of honderden mensen kan beboeten. Ik heb ook nog niet gelezen dat feestgangers dubbel beboet zouden worden, al zou dat voor de hand liggen: voor overtreding van de avondklok en voor groepsvorming. Wekelijks worden zo’n 7.000 tot 10.000 boetes gegeven voor het overtreden van de avondklok, en meerdere honderden voor groepsvorming. Er worden wekelijks vaak tegen de 100 illegale feesten beëindigd, met tienduizenden deelnemers. Er zijn helaas geen aparte cijfers van het aantal boetes (wellicht vallen die deels ook onder de avondklok) maar het laat wel zien hoe scheef de verhoudingen liggen.

Uiteraard is dit niet helemaal te voorkomen, maar men zou bij de handhaving van de regels en de opening van sectoren wel meer kunnen uitgaan van proportionaliteit en redelijkheid. Gebruik de avondklok bijvoorbeeld vooral om groepsvorming tegen te gaan en om feesten makkelijker op te kunnen sporen. Laat wandelaars in huistenue of sporters met rust, ook als het een uurtje later is. Verhoog de boetes bij ernstige overtreding van de regels, waarbij het in gevaar brengen van de volksgezondheid ten laste gelegd kan worden. Laat die mensen voorkomen en geef ze een strafblad, net als bij de avondklokrellen van eind januari. Niet hoe makkelijk het te handhaven is maar het werkelijke risico dat overtreding van een regel met zich mee brengt moet leidend zijn.

Redelijkheid

Dit geldt ook bij de opening van sectoren. Niet de hardste schreeuwers of datgene waarvan opeens heel veel mensen vinden dat het echt onmenselijk is dat nog langer dicht te houden moet open, maar wat het minste risico op besmetting geeft. Dus sta eerst meer buiten toe, uiteraard met anderhalve meter afstand (die afstand geldt in principe altijd en met een reden, waarom mogen mensen tot 27 jaar daar dan bij het buitensporten van afwijken?). Je leeftijd is daarbij onbelangrijk, en ook wat je doet, als je maar afstand houdt. Met 250 mensen demonstreren of naar Baudet luisteren is niet anders dan met 250 mensen picknicken, sporten of 250 mensen die toevallig in hetzelfde park hetzelfde rondje lopen. Als er genoeg ruimte is en mensen houden afstand, kan het. Hou een bepaald aantal mensen per hectare open plein of park aan. Worden het er meer dan wordt men weggestuurd en de locatie gesloten. Bij geen afstand houden volgt een boete.

De volgende stap is de terrassen openen. Zowel bij terrassen als groepen in het park is streng toezicht nodig, en de reële kans een boete te krijgen als je je duidelijk niet aan de afstandsregel houdt (of sluiting bij herhaalde overtredingen). Daarna kunnen niet-essentiële winkels open, met een beperkt aantal mensen per oppervlakte met wederom reële controles en boetes (dat geldt uiteraard ook voor de supers en drogisterijen). Etc, etc.

Routekaart

Alles gebaseerd op een zo goed mogelijke inschatting van de gevaren door het RIVM/OMT, en met een routekaart die aangeeft bij welk aantal besmettingen en ziekenhuisopnames, en welke R-waarde, een bepaalde versoepeling mogelijk is (in andere landen gebeurt dat – ten dele – wel en het geeft duidelijkheid, houvast en minder scheve gezichten en verongelijktheid). Scholen, die immers een bijzonder belangrijke functie vervullen (in tegenstelling tot de nagelstyliste en de tattooshop), kunnen hiervan uitgezonderd worden zodat zij met een groter risico op besmettingen onder voorwaarden toch open kunnen.

Bij hoeveel besmettingen wat kan is een politieke keuze, een vraag van risicobereidheid. Een afweging van het verwachte aantal doden en zieken dat we bereid zijn te accepteren om weer wat vrijheid terug te hebben en de economische en sociale malaise een klein beetje tegen te gaan. Wees daarover eerlijk en transparant. Sectoren openen terwijl de cijfers oplopen betekent meer mensen met ernstige corona, meer doden ook, meer mensen die geen normaal afscheid meer konden nemen van hun naasten...

Omdat dat zulke moeilijke en ingrijpende keuzes zijn, is het van het grootste belang dat iedere zweem van willekeur, van buigen voor lobbies of de ene groep of sector bevoordelen boven een andere, of van verkiezings-opportunisme desastreus. Dat mensen morren en ‘we zijn het zat en trekken het niet meer’ een nieuwe mantra is geworden, mag ook niet leidend zijn. We stellen regeringsleiders aan om oog te hebben voor de langere termijn, om lastige afwegingen zo zuiver mogelijk te maken en niet te doen wat de massa op een bepaald moment wil. Daarbij moeten we niet vergeten dat over twee maanden alle kwetsbare mensen zijn ingeënt en met veel minder risico van alles weer zal kunnen. Wie dat niet gelooft, kan hier de dagelijkse vaccinaties en leveringen bijhouden.

Ratna Pelle